Sustainable Finance | Financial Literacy | Sustainable Future
दशैँ, रेमिट्यान्स र ग्रामीण अर्थतन्त्र
मंगलबार, ४ कार्तिक २०८३, बिहान ११:४२
दशैँ नेपाली समाजको सांस्कृतिक तथा पारिवारिक सम्बन्धसँग जोडिएको पर्व हो। रोजगारी, अध्ययन र व्यवसायका लागि शहर तथा विदेशमा रहेका नेपालीहरू यस अवसरमा गाउँ फर्किन्छन्। परिवारसँगको पुनर्मिलन, आफन्तलाई उपहार, किनमेल र पारिवारिक जमघटसँगै दशैँले गाउँका बजारमा आर्थिक गतिविधि बढाउने अवसर सिर्जना गर्छ।
दशैँमा गाउँ फर्किने परम्परा र आर्थिक गतिविधि
नेपालमा रोजगारी, शिक्षा, व्यापार र अन्य अवसरका कारण आन्तरिक बसाइँसराइ हुँदै आएको छ। शहरमा बस्ने धेरै नेपालीको परिवार, घरजग्गा र सामाजिक सम्बन्ध भने गाउँमै कायम छन्। दशैँले उनीहरूलाई आफ्नो जन्मथलो फर्किने र परिवारसँग समय बिताउने अवसर दिन्छ।
गाउँ फर्किने व्यक्तिले यात्रामा खर्च गर्नुका साथै स्थानीय बजारबाट खाद्यान्न, लत्ताकपडा, फलफूल, मिठाई र अन्य सामग्री खरिद गर्छन्। परिवारका सदस्यलाई उपहार दिने, घर मर्मत गर्ने, आफन्तलाई दक्षिणा दिने तथा पारिवारिक जमघट आयोजना गर्ने गतिविधिले पनि आर्थिक कारोबार बढाउन सक्छ।
यसको प्रत्यक्ष लाभ स्थानीय पसले, किसान, यातायात व्यवसायी, होटल सञ्चालक र श्रमिकसम्म पुग्ने सम्भावना हुन्छ। उदाहरणका लागि, दशैँका लागि स्थानीय किसानबाट खसीबोका वा कृषि उपज खरिद गरिएमा त्यसले किसानको आम्दानी बढाउन सहयोग गर्छ। घर मर्मत वा रङरोगन गराउँदा स्थानीय श्रमिकले रोजगारी पाउन सक्छन्।
यसरी दशैँले पारिवारिक पुनर्मिलनसँगै गाउँ र शहरबीच आर्थिक सम्बन्धलाई पुनः सक्रिय बनाउने भूमिका खेल्छ।
रेमिट्यान्सको बढ्दो आकार र ग्रामीण परिवार
नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा विप्रेषण आप्रवाह २३ खर्ब ६३ अर्ब १३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा यस्तो आप्रवाह १७ खर्ब २३ अर्ब २७ करोड रुपैयाँ थियो। यसरी एक वर्षमै विप्रेषण आप्रवाहमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको देखिन्छ।
विप्रेषणको रकम परिवारले विभिन्न प्रयोजनमा उपयोग गर्छन्। घरखर्च, बालबालिकाको शिक्षा, स्वास्थ्य उपचार, घर निर्माण, ऋण भुक्तानी र बचत यसका प्रमुख उपयोगमध्ये पर्छन्। दशैँजस्ता चाडपर्वमा पनि विदेशमा रहेका परिवारका सदस्यले घरमा रकम पठाउन वा आफैँ फर्किएर खर्च गर्न सक्छन्।
तर वार्षिक विप्रेषणको सम्पूर्ण रकम दशैँमा खर्च हुँदैन। त्यस्तै, विदेशबाट प्राप्त रकमको सबै हिस्सा ग्रामीण क्षेत्रमा पुग्छ भन्ने पनि होइन। रकम कहाँ खर्च हुन्छ भन्ने कुरा परिवारको बसोबास, आवश्यकता, आर्थिक दायित्व र खर्च गर्ने व्यवहारमा निर्भर हुन्छ।
यसका बाबजुद विप्रेषणले ग्रामीण परिवारको क्रयशक्ति बढाउन, आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्न र स्थानीय बजारमा माग सिर्जना गर्न सहयोग गर्न सक्छ। यसको आर्थिक प्रभाव परिवारको खर्चमा मात्र सीमित नभई स्थानीय व्यवसायको बिक्री र सेवा क्षेत्रको आम्दानीसम्म विस्तार हुन्छ ।
गाउँको बजारमा दशैँको प्रभाव
दशैँको समयमा ग्रामीण बजारमा उपभोग्य वस्तुको माग बढ्ने सम्भावना रहन्छ। किराना पसल, कपडा पसल, मासु पसल, होटल, यातायात र अन्य सेवा व्यवसायले बढी ग्राहक पाउन सक्छन्।
स्थानीय कृषि उत्पादनको बिक्री बढेमा किसानले पनि लाभ लिन सक्छन्। खसीबोका, कुखुरा, तरकारी, फलफूल, दूध र अन्य उत्पादनको मागले ग्रामीण उत्पादकलाई आम्दानीको अवसर दिन्छ। त्यस्तै, स्थानीय हस्तकला, परम्परागत सामग्री र घरेलु उत्पादनको बिक्रीले साना उद्यमलाई बजार विस्तार गर्न सहयोग गर्न सक्छ।
तर बजारमा कारोबार बढ्नु र स्थानीय अर्थतन्त्रमा वास्तविक लाभ बढ्नु एउटै कुरा होइन। गाउँमा बिक्री हुने वस्तु बाहिरबाट ल्याइएको छ भने उपभोक्ताले खर्च गरेको रकमको केही हिस्सा स्थानीय क्षेत्रबाहिर जान सक्छ। स्थानीय उत्पादनको उपलब्धता कमजोर भएमा चाडपर्वमा बढेको मागबाट स्थानीय किसान तथा उद्यमीले पर्याप्त लाभ लिन नसक्ने अवस्था रहन सक्छ।
त्यसैले दशैँको आर्थिक अवसरलाई स्थानीय उत्पादन, कृषि बजार र घरेलु उद्यमसँग जोड्नु आवश्यक छ।
रेमिट्यान्स: उपभोग कि उत्पादनशील लगानी?
रेमिट्यान्सले परिवारको जीवनस्तर सुधार्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। शिक्षा, स्वास्थ्य, पोषण र सुरक्षित आवासमा हुने खर्चले मानव विकासमा योगदान पुर्याउँछ। ऋण भुक्तानी र बचतले परिवारको आर्थिक जोखिम कम गर्न पनि सहयोग गर्न सक्छ।
तर ग्रामीण अर्थतन्त्रको दीर्घकालीन विकासका लागि उपभोगसँगै उत्पादनशील गतिविधिमा लगानी गर्ने अवसर पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ। कृषि व्यवसाय, पशुपालन, साना उद्योग, पर्यटन, स्थानीय प्रशोधन र सेवा व्यवसायमा उपयुक्त लगानी गर्न सके ग्रामीण क्षेत्रमा थप रोजगारी सिर्जना हुन सक्छ।
यसको अर्थ रेमिट्यान्सको रकम अनिवार्य रूपमा व्यवसायमै लगानी गर्नुपर्छ भन्ने होइन। परिवारको आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्नु, शिक्षा तथा स्वास्थ्यमा खर्च गर्नु र आर्थिक सुरक्षा कायम गर्नु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। उत्पादनशील लगानीको निर्णय भने परिवारको क्षमता, बजारको माग, जोखिम र प्रतिफलको सम्भावना मूल्याङ्कन गरेर गर्नुपर्छ।
गाउँसम्म आर्थिक समृद्धि पुर्याउन के गर्नुपर्छ?
दशैँमा गाउँमा पैसा पुग्नु र ग्रामीण अर्थतन्त्र समृद्ध हुनु फरक विषय हुन्। आर्थिक समृद्धिका लागि आम्दानीको प्रवाहलाई स्थानीय उत्पादन, रोजगारी र व्यवसाय विस्तारसँग जोड्न आवश्यक छ।
पहिलो, स्थानीय उत्पादनलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। स्थानीय किसान, घरेलु उद्योग र साना व्यवसायबाट वस्तु तथा सेवा खरिद गर्दा खर्चको ठूलो हिस्सा स्थानीय अर्थतन्त्रभित्रै रहन सक्छ।
दोस्रो, परिवारले आम्दानी र खर्चबीच सन्तुलन कायम गर्नुपर्छ। चाडपर्व मनाउने क्रममा अनावश्यक ऋण लिनुभन्दा बजेट बनाएर खर्च गर्ने, आवश्यकताअनुसार बचत गर्ने र दीर्घकालीन आर्थिक सुरक्षालाई प्राथमिकता दिने अभ्यास उपयोगी हुन्छ।
तेस्रो, स्थानीय सरकार र निजी क्षेत्रले ग्रामीण व्यवसायलाई बजारसँग जोड्नुपर्छ। कृषि उपजको संकलन तथा भण्डारण, सडक, ढुवानी, डिजिटल भुक्तानी र पर्यटन सेवामा सुधारले स्थानीय व्यवसायको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता बढाउन सक्छ।
चौथो, बैंक तथा वित्तीय संस्थाले वित्तीय साक्षरता र व्यवसाय व्यवस्थापनसम्बन्धी जानकारी विस्तार गर्नुपर्छ। यसले रेमिट्यान्स प्राप्त गर्ने परिवार तथा साना व्यवसायीलाई बचत, लगानी र वित्तीय जोखिमसम्बन्धी निर्णय गर्न सहयोग पुर्याउन सक्छ।
निष्कर्ष
दशैँ नेपाली समाजको सांस्कृतिक पहिचान र पारिवारिक सम्बन्धसँग जोडिएको पर्व हो। गाउँ फर्किने परम्परा, विदेशबाट प्राप्त विप्रेषण र चाडपर्वका बेला बढ्ने खर्चले ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउने अवसर सिर्जना गर्छ।
विप्रेषण आप्रवाहको प्रभाव परिवारको उपभोग, शिक्षा, स्वास्थ्य, बचत र स्थानीय बजारमा पर्न सक्छ। तर विप्रेषणको ठूलो आकार मात्रले ग्रामीण अर्थतन्त्रको दीर्घकालीन समृद्धि सुनिश्चित गर्दैन।
रेमिट्यान्सबाट प्राप्त आम्दानी र दशैँमा बढ्ने मागलाई स्थानीय कृषि, घरेलु उत्पादन, साना उद्यम, रोजगारी र ग्रामीण पर्यटनसँग जोड्न सके यसको आर्थिक लाभ थप विस्तार हुन सक्छ।
त्यसैले दशैँमा गाउँ फर्किने परम्परालाई पारिवारिक पुनर्मिलनको अवसरका रूपमा मात्र नभई स्थानीय उत्पादन र आर्थिक गतिविधिलाई बलियो बनाउने सम्भावनाका रूपमा पनि हेर्न आवश्यक छ। ग्रामीण अर्थतन्त्रको वास्तविक समृद्धि गाउँमा कति पैसा पुग्यो भन्नेमा मात्र होइन, त्यो आम्दानीले स्थानीय जीवनस्तर, उत्पादन र रोजगारीमा कस्तो दीर्घकालीन परिवर्तन ल्यायो भन्नेमा निर्भर हुन्छ।
बडादशैको शुभकामना !!
प्रतिक्रिया 0