Sustainable Finance | Financial Literacy | Sustainable Future
दिगो विकासमा ऊर्जा र पूर्वाधारको नयाँ अभ्यास
बिहीबार, ८ आश्विन २०८३, राति १२:०१
एसिया तथा प्रशान्त क्षेत्रमा दिगो विकास, जलवायु उत्थानशीलता र समावेशी पूर्वाधार निर्माणसँग जोडिएका तीन महत्वपूर्ण अभ्यास यस साता Development Asia मा प्रमुख रूपमा प्रस्तुत गरिएका छन्। फिलिपिन्सको दुर्गम समुदायमा पोर्टेबल सौर्य ऊर्जा, सामोआमा ऊर्जा प्रणालीको सुधार तथा फिजीमा सडक पूर्वाधारमार्फत महिलाको आर्थिक अवसर विस्तार गर्ने विषयलाई यी अध्ययनले समेटेका छन्।
फिलिपिन्समा पोर्टेबल सौर्य प्रणालीबाट दुर्गम समुदायलाई ऊर्जा
फिलिपिन्सको सुरिगाओ डेल नोर्टेमा विद्युत् ग्रिडको पहुँच नभएका तथा बारम्बार आँधीको जोखिममा रहेका न्यून आय भएका परिवारका लागि पोर्टेबल सौर्य प्रणाली प्रयोगमा ल्याइएको छ। ‘सोलार क्लाउडग्रिड’ प्रणालीमा सौर्य प्यानल, ऊर्जा भण्डारण बक्स, दुईवटा एलईडी बल्ब, मोबाइल चार्ज गर्न चारवटा यूएसबी पोर्ट र साना विद्युतीय उपकरण चलाउन चारवटा १२ भोल्ट सकेट छन्। यसले घरमा प्रकाश, मोबाइल चार्जिङ र आधारभूत उपकरण सञ्चालनमा सहयोग गर्नुका साथै विपद्का बेला परिवारले प्रणालीलाई उद्धार तथा अस्थायी आश्रयस्थलसम्म लैजान सक्ने सुविधा दिएको छ।
यो परियोजनालाई बीआईएमपी–ईएजीए–कोरिया सहकार्य कोषबाट ३ लाख अमेरिकी डलर अनुदान प्राप्त भएको थियो। सन् २०२५ अक्टोबरसम्म १,०२७ वटा सौर्य इकाइ जडान भइसकेका थिए, जसबाट करिब ५,१३५ जनाले लाभ पाउने अनुमान गरिएको छ। परियोजनाले वार्षिक करिब १ लाख ३३ हजार ५१० किलोग्राम कार्बनडाइअक्साइड उत्सर्जन घटाउने अनुमान गरिएको छ। सन् २०२४ को ट्रामी आँधीका बेला विस्थापित परिवारले यी प्रणालीलाई आश्रयस्थलमा लगेर मोबाइल चार्ज गर्न, बत्ती बाल्न र साना उपकरण सञ्चालन गर्न प्रयोग गरेका थिए।
सामोआमा नवीकरणीय ऊर्जासँगै ग्रिड र संस्थागत सुधारमा जोड
सामोआले ऊर्जा प्रणालीलाई थप उत्थानशील बनाउन विद्युत् ग्रिड विस्तार तथा स्तरोन्नतिसँगै संस्थागत सुधारलाई प्राथमिकता दिएको छ। सन् २०१३ मा करिब ४२ मेगावाट रहेको देशको विद्युत् उत्पादन क्षमता सन् २०२६ मा ९० मेगावाटभन्दा बढी पुगे पनि कुल वार्षिक विद्युत् उत्पादनको करिब दुईतिहाइ अझै डिजेलमा निर्भर छ। आयातित इन्धनमा उच्च निर्भरताले अन्तर्राष्ट्रिय इन्धन मूल्यमा हुने उतारचढावबाट सामोआको विद्युत् लागत र अर्थतन्त्र प्रभावित हुने जोखिम बढाएको छ।
सामोआले सन् २०३५ सम्म ७५ प्रतिशत विद्युत् नवीकरणीय स्रोतबाट उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखेको छ। त्यसका लागि सौर्य, जलविद्युत्, पवन तथा बायोमासमा लगानी बढाउनुका साथै ब्याट्री भण्डारण र ग्रिड स्तरोन्नति आवश्यक देखिएको छ। सन् २०२५ मार्चमा केबलमा आएको समस्या, आँधीबाट भएको क्षति र ब्याकअप जेनेरेटरको विफलताका कारण विद्युत् संकट उत्पन्न भएपछि सरकारले ३० दिनको आपत्काल घोषणा गरेको थियो। त्यसपछि फियागा पावर स्टेसन स्तरोन्नति, उपोलु ग्रिड सुदृढीकरण, स्मार्ट मिटरिङ, मर्मतसम्भार तथा विद्युत् संस्थाको वित्तीय क्षमता सुधारजस्ता उपायमा जोड दिइएको छ।
फिजीमा सडक पूर्वाधारले महिलाको आर्थिक अवसर बढाउँदै
फिजीको मुख्य द्वीप विती लेभुमा रहेको किङ्स र क्वीन्स हाइवे स्तरोन्नतिले यातायात सुरक्षा र पहुँच सुधार गर्नुका साथै महिलाका लागि आर्थिक अवसर विस्तार गरेको छ। एसियाली विकास बैंक र विश्व बैंकको सहयोगमा सञ्चालित पूर्वाधार परियोजनाले सडक, पैदलयात्री संरचना, बस स्टप तथा आश्रयस्थल र अन्य यातायात सुविधामा सुधार गरेको छ। यसबाट ग्रामीण समुदायलाई बजार, रोजगारी, विद्यालय तथा स्वास्थ्य सेवामा पुग्न सहज भएको छ।
परियोजनाबाट सडक आसपासका करिब ४०,९४३ जना प्रत्यक्ष लाभान्वित भएका छन्, जसमा करिब ४९ प्रतिशत महिला छन्। परियोजनामा समुदायसँगको परामर्शमा कम्तीमा ४० प्रतिशत महिला सहभागिता सुनिश्चित गर्ने लक्ष्य राखिएको थियो। निर्माणसम्बन्धी श्रममा कम्तीमा २० प्रतिशत महिला सहभागी गराउने व्यवस्था गरिएको थियो भने गैरदक्ष काममा करिब १० प्रतिशत र दक्ष तहमा करिब ३० प्रतिशत महिला विभिन्न भूमिकामा संलग्न भएका थिए।
सडक सुधारपछि सिगाटोका र मोमी जङ्सन क्षेत्रमा महिला सडक व्यापारीले बिक्री बढेको बताएका छन्। सडकमा धुलो तथा हिलो कम हुनु, ग्राहकका लागि पार्किङ सुविधा सुधारिनु र केही स्थानमा सडक बत्ती जडान हुनुले व्यापारिक गतिविधि सहज भएको छ। केही महिला व्यवसायीले साँझसम्म व्यापार गर्न तथा अन्य क्षेत्रमा पुगेर सामान बिक्री वा कच्चा पदार्थ ल्याउनसमेत सहज भएको बताएका छन्। यसले पूर्वाधार विकास केवल यातायात सुधारमा सीमित नभई महिला रोजगारी, उद्यमशीलता, बजार पहुँच र आर्थिक समावेशीकरणसँग जोडिन सक्ने देखाएको छ।
यी तीन उदाहरणले एसिया–प्रशान्त क्षेत्रमा दिगो विकासका लागि ऊर्जा पहुँच, जलवायु उत्थानशीलता, पूर्वाधार लगानी र लैंगिक समावेशीकरणलाई एकीकृत रूपमा अघि बढाउनुपर्ने देखाउँछन्। दुर्गम क्षेत्रमा सौर्य ऊर्जा पहुँच विस्तारदेखि राष्ट्रिय ग्रिडलाई बलियो बनाउने र सडक पूर्वाधारलाई महिलाको आर्थिक अवसरसँग जोड्ने अभ्यासले दिगो तथा समावेशी विकासका लागि पूर्वाधारको व्यापक भूमिकालाई उजागर गर्छ।
प्रतिक्रिया 0