Sustainable Finance | Financial Literacy | Sustainable Future
एआईको ऊर्जा भोक, हरित लक्ष्यमा दबाब
शनिबार, ३० श्रावण २०८३, दिउँसो २:२६
काठमाडौं । कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) को तीव्र विस्तारसँगै विश्वका ठूला प्रविधि कम्पनीहरूको हरित अर्थतन्त्र र नेट–जिरो प्रतिबद्धतामाथि नयाँ चुनौती देखिएको छ। Google, Apple र Meta जस्ता कम्पनीले नवीकरणीय ऊर्जा तथा कार्बन न्यूनीकरणमा ठूलो लगानी गरिरहेका भए पनि AI का लागि आवश्यक डेटा सेन्टर विस्तारले उनीहरूको ऊर्जा खपत र कार्बन उत्सर्जन बढाइरहेको छ।
AI मोडल सञ्चालन र प्रशिक्षणका लागि ठूलो मात्रामा कम्प्युटिङ शक्ति आवश्यक पर्छ। त्यसका लागि डेटा सेन्टरको संख्या र क्षमता तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। डेटा सेन्टरमा विद्युत् माग बढेसँगै प्रविधि कम्पनीहरूले स्वच्छ ऊर्जाको खरिद बढाए पनि कुल ऊर्जा खपतको गति अझ तीव्र हुँदा उत्सर्जन घटाउने लक्ष्य चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको विश्लेषणहरूले देखाएका छन्।
Google को नेट–जिरो लक्ष्यमा AI को दबाब
Google ले सन् २०३० सम्म नेट–जिरो उत्सर्जन हासिल गर्ने लक्ष्य राखेको छ। कम्पनीले डेटा सेन्टरका लागि नवीकरणीय विद्युत् खरिद विस्तार गरिरहेको छ। तर AI सेवाको बढ्दो मागले डेटा सेन्टरको ऊर्जा आवश्यकता तीव्र रूपमा बढाउँदा उत्सर्जन न्यूनीकरणको लक्ष्य थप कठिन बनेको छ।
कम्पनीले स्वच्छ विद्युत् खरिदमा ठूलो लगानी गरिरहेको भए पनि केही नयाँ डेटा सेन्टरका लागि प्राकृतिक ग्यासजस्ता जीवाश्म इन्धनमा आधारित विद्युत् स्रोतको प्रयोगसमेत बढ्ने देखिएको छ। यसले AI विस्तार र जलवायु प्रतिबद्धताबीचको तनावलाई स्पष्ट बनाएको छ।
Meta को उत्सर्जन बढ्यो
Meta का लागि चुनौती अझ स्पष्ट देखिएको छ। कम्पनीको सन् २०२५ को उत्सर्जन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ६४ प्रतिशत बढेको रिपोर्ट गरिएको छ। Meta ले सन् २०३० सम्म नेट–जिरो हासिल गर्ने प्रतिबद्धता कायम राखे पनि AI डेटा सेन्टरको बढ्दो ऊर्जा मागले उत्सर्जन घटाउने यात्रालाई कठिन बनाएको छ।
कम्पनीले डेटा सेन्टरका लागि नयाँ प्राकृतिक ग्यासमा आधारित ऊर्जा पूर्वाधार प्रयोग गर्ने योजना अघि बढाएपछि यसको नवीकरणीय ऊर्जा प्रतिबद्धतामाथि समेत प्रश्न उठेको छ। Meta ले यसअघि नवीकरणीय विद्युत् प्रयोग विस्तार गर्ने विश्वव्यापी पहल RE100 बाट समेत बाहिरिएको छ।
Apple तुलनात्मक रूपमा अगाडि
Google र Meta को तुलनामा Apple को जलवायु रणनीतिलाई केही स्वतन्त्र मूल्यांकनहरूले तुलनात्मक रूपमा बलियो मानेका छन्। कम्पनीले आफ्नै सञ्चालनसँगै आपूर्ति शृंखलामा समेत उत्सर्जन घटाउने प्रयास गरिरहेको छ।
AI र आपूर्ति शृंखला डिकार्बोनाइजेसनसम्बन्धी केही मूल्यांकनमा Apple ले अन्य ठूला प्रविधि कम्पनीभन्दा राम्रो प्रदर्शन गरेको देखिएको छ। यसले AI को विस्तारसँगै आपूर्ति शृंखलामा स्वच्छ ऊर्जा र कार्बन न्यूनीकरणलाई कसरी जोड्ने भन्ने विषयमा कम्पनीहरूको रणनीतिगत फरक देखाउँछ।
नवीकरणीय ऊर्जा खरिद बढ्यो, तर समस्या समाधान भएन
AI बुमसँगै ठूला प्रविधि कम्पनीहरूले नवीकरणीय ऊर्जा खरिद र दीर्घकालीन विद्युत् सम्झौता बढाएका छन्। Google, Meta, Amazon र Microsoft जस्ता कम्पनीहरू कर्पोरेट स्वच्छ ऊर्जा खरिदका प्रमुख खेलाडी बनेका छन्।
तर आलोचकहरूको मुख्य प्रश्न भनेको नवीकरणीय ऊर्जा खरिदको मात्रा बढ्नु मात्रै पर्याप्त छ कि छैन भन्ने हो। यदि कम्पनीको कुल विद्युत् खपत नवीकरणीय ऊर्जा खरिदभन्दा तीव्र गतिमा बढिरहेको छ भने समग्र कार्बन उत्सर्जन घटाउन कठिन हुन्छ।
कार्बन क्रेडिटतर्फ पनि बढ्दो निर्भरता
AI विस्तारसँगै ठूला प्रविधि कम्पनीहरूले कार्बन हटाउने परियोजनाका क्रेडिट खरिदसमेत बढाएका छन्। यसले प्रत्यक्ष उत्सर्जन घटाउन नसकिएको अवस्थामा कार्बन हटाउने परियोजनामार्फत नेट–जिरो लक्ष्य पूरा गर्ने प्रयास बढेको देखाउँछ।
तर कार्बन क्रेडिटले कम्पनीको वास्तविक उत्सर्जन घटाउने प्रयासलाई प्रतिस्थापन गर्न नहुने वातावरणविद्हरूको तर्क छ। डेटा सेन्टरमा जीवाश्म इन्धनको प्रयोग कायम राखेर कार्बन क्रेडिट खरिद गर्नु दीर्घकालीन जलवायु समाधानभन्दा ‘अफसेटिङ’मा बढी निर्भर हुने जोखिम रहन्छ।
हरित अर्थतन्त्रका लागि नयाँ चुनौती
Google, Apple र Meta को अनुभवले AI र हरित अर्थतन्त्रबीचको सम्बन्ध जटिल बन्दै गएको देखाउँछ। AI ले उत्पादकत्व र आर्थिक वृद्धिका नयाँ अवसर सिर्जना गरिरहेको छ भने त्यसका लागि आवश्यक ऊर्जा पूर्वाधारले जलवायु लक्ष्यमा दबाब बढाइरहेको छ।
अब प्रविधि कम्पनीका लागि चुनौती केवल ‘कति नवीकरणीय ऊर्जा किन्ने?’ भन्नेमा सीमित छैन। डेटा सेन्टर कति ऊर्जा–दक्ष बनाउने, विद्युत् कहाँबाट ल्याउने, जीवाश्म इन्धनमा निर्भरता कसरी घटाउने र आपूर्ति शृंखलाको उत्सर्जन कसरी नियन्त्रण गर्ने भन्ने विषय पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण बनेका छन्।
यसले भविष्यको हरित अर्थतन्त्रमा AI विकास र ऊर्जा संक्रमणलाई सँगसँगै अघि बढाउनुपर्ने आवश्यकता देखाएको छ। AI को विस्तारलाई स्वच्छ ऊर्जा पूर्वाधार, ऊर्जा दक्षता र वास्तविक उत्सर्जन न्यूनीकरणसँग जोड्न नसके ठूला प्रविधि कम्पनीका महत्वाकांक्षी नेट–जिरो लक्ष्य कागजमा सीमित हुने जोखिम रहन्छ।
प्रतिक्रिया 0