Sustainable Finance | Financial Literacy | Sustainable Future
१२ वर्ष सत्तामा रहेका मोदीलाई जेन्जीको चुनौती
बिहीबार, २९ आश्विन २०८३, राति ८:५७
काठमाडौं । भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले सत्ताको नेतृत्व गरेको १२ वर्षपछि उनको सरकारसामु जेनेरेसन–जेड (Gen Z) नेतृत्वको नयाँ युवा आन्दोलन चुनौतीका रूपमा उभिएको छ। सुरुमा सामाजिक सञ्जालमा व्यंग्य र असन्तुष्टिको अभियानका रूपमा देखिएको ‘कक्रोच जनता पार्टी’ (CJP) पछिल्लो समय सडक आन्दोलनमा परिणत हुँदै सरकार र निर्वाचन प्रणालीमाथि प्रश्न उठाउने शक्तिका रूपमा विकसित भएको छ। आन्दोलनकारी युवाहरूले सरकारको दबाब, प्रहरी नियन्त्रण र पक्राउका बाबजुद प्रदर्शन जारी राखेका छन्।
यो आन्दोलनको पछिल्लो मुख्य मुद्दा भारतको मतदाता नामावली पुनरावलोकन (Special Intensive Revision–SIR) हो। निर्वाचन आयोगको यो प्रक्रियाबाट करिब १३ करोड नाम मतदाता सूचीबाट हटाइएको भन्दै विपक्षी दल तथा युवा आन्दोलनकारीले प्रश्न उठाएका छन्। आयोगले भने मृतक, दोहोरिएका तथा अयोग्य मतदाताको नाम हटाउने उद्देश्य रहेको बताउँदै आएको छ। आलोचकहरूले भने यस प्रक्रियाबाट गरिब, वृद्ध, आप्रवासी तथा अल्पसंख्यक समुदायका योग्य मतदाता प्रभावित हुन सक्ने आशंका व्यक्त गरेका छन्।
यही विषयलाई लिएर कक्रोच जनता पार्टीका संस्थापक अभिजीत दिप्केसहितका युवा कार्यकर्ताले प्रमुख निर्वाचन आयुक्त ज्ञानेश कुमारको राजीनामा माग्दै आन्दोलन तीव्र बनाएका छन्। अक्टोबरको सुरुवातमा मुम्बईसहित विभिन्न शहरमा प्रदर्शन भएको थियो भने दिल्लीमा पनि ठूलो प्रदर्शनको तयारी गरिएको थियो। आन्दोलनकारीहरूले मतदाता सूची संशोधन प्रक्रिया रोक्न तथा हटाइएका मतदाताको अधिकार पुनःस्थापित गर्न माग गरेका छन्।
अक्टोबर १० मा दिल्लीमा प्रस्तावित प्रदर्शनलाई रोक्न प्रहरीले ठूलो सुरक्षा परिचालन गर्दै हजारौँ प्रदर्शनकारीलाई नियन्त्रणमा लिएको रिपोर्टहरू आएका छन्। केही क्षेत्रमा सार्वजनिक यातायातमा प्रतिबन्ध र इन्टरनेट सेवामा समेत अवरोध गरिएको थियो। आन्दोलनका प्रमुख नेताहरूलाई पनि नियन्त्रणमा लिइएको थियो। पछि अदालतको आदेशपछि CJP का संस्थापक दिप्केसहितका नेताहरू रिहा भएका छन्। उनीहरूले भने आन्दोलन जारी राख्ने बताएका छन्।
कक्रोच आन्दोलनको प्रभाव भने पछिल्लो मतदाता सूची विवादमा मात्र सीमित छैन। यसअघि भारतमा रोजगारी, शिक्षा प्रणाली, परीक्षा प्रश्नपत्र चुहावट र सरकारी जवाफदेहिता लगायतका विषयमा पनि युवाहरूले आन्दोलन गरेका थिए। परीक्षा सम्बन्धी विवादमा भएको युवा दबाबपछि भारतका शिक्षा मन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानले जुलाईमा पदबाट राजीनामा दिएका थिए। त्यस घटनालाई मोदीको लामो शासनकालमा युवा आन्दोलनले हासिल गरेको महत्वपूर्ण राजनीतिक दबाबका रूपमा हेरिएको छ।
यस आन्दोलनको अर्को विशेषता यसको सामाजिक सञ्जालबाट सडकसम्मको विस्तार हो। ‘कक्रोच’ नाम नै युवामाथि गरिएको कथित टिप्पणीलाई व्यंग्यात्मक रूपमा अपनाएर बनाइएको हो। सुरुवातमा अनलाइन व्यंग्यका रूपमा अघि बढेको यो अभियानले छोटो समयमै ठूलो युवा समर्थन जुटाउँदै राजनीतिक दबाब समूहको रूप लिएको छ। भारतको ठूलो युवा जनसंख्या र रोजगारी तथा शिक्षा जस्ता विषयमा रहेको असन्तुष्टिले यस्तो आन्दोलनलाई थप ऊर्जा दिएको विश्लेषण गरिएको छ।
मोदी र उनको भारतीय जनता पार्टी (BJP) का लागि भने यो आन्दोलन दीर्घकालीन राजनीतिक चुनौती बन्ने वा तत्कालको असन्तुष्टिमै सीमित रहने भन्ने अझै स्पष्ट छैन। तर १२ वर्षदेखि सत्तामा रहेको नेतृत्वविरुद्ध परम्परागत विपक्षी दलभन्दा बाहिरका युवाहरूले स्वतन्त्र रूपमा संगठित भएर सडकमा दबाब सिर्जना गर्नु महत्वपूर्ण राजनीतिक संकेतका रूपमा देखिएको छ। विशेषगरी आगामी चुनावी प्रक्रियासँग जोडिएको मतदाता सूची विवादले आन्दोलनलाई लोकतान्त्रिक अधिकार, निर्वाचनको निष्पक्षता र संस्थागत स्वतन्त्रताको बहससँग जोडेको छ।
प्रतिक्रिया 0