Sustainable Finance | Financial Literacy | Sustainable Future
एआई डेटा सेन्टरमा जलवायु जोखिम मुख्य चुनौती
सोमबार, २६ आश्विन २०८३, राति १०:५८
काठमाडौं । कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को विश्वव्यापी प्रयोग र डिजिटल अर्थतन्त्रको विस्तारसँगै डेटा सेन्टर निर्माण तीव्र गतिमा बढिरहेको छ। क्लाउड कम्प्युटिङ, अनलाइन सेवा, डिजिटल कारोबार र एआई प्रणाली सञ्चालनका लागि आवश्यक पर्ने डेटा सेन्टरमा विश्वभर ठूलो लगानी भइरहेको छ। तर, यस्ता पूर्वाधार निर्माण गर्दा विद्युत् आपूर्ति, इन्टरनेट सम्पर्क र जग्गाको उपलब्धतासँगै जलवायु परिवर्तन तथा प्राकृतिक विपद्बाट उत्पन्न हुन सक्ने जोखिमलाई पनि प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखिएको छ।
विश्व आर्थिक मञ्चले सार्वजनिक गरेको विश्लेषणअनुसार, सन् २०३० सम्म विश्वको डिजिटल पूर्वाधारसम्बन्धी क्षेत्रमा करिब ७३ खर्ब अमेरिकी डलर लगानी हुने अनुमान छ। यसले डेटा सेन्टर निर्माण, ऊर्जा आपूर्ति, कम्प्युटिङ उपकरण र सम्बन्धित पूर्वाधारमा भइरहेको लगानीको विशाल आकार देखाउँछ।
विश्लेषणमा उल्लेख गरिएअनुसार, अमेरिकामा हाल सञ्चालनमा रहेका डेटा सेन्टरको क्षमता ३७ गिगावाट पुगेको छ। त्यहाँ थप २५० गिगावाटभन्दा बढी क्षमताका परियोजना विकासका विभिन्न चरणमा छन्। विकासको चरणमा रहेका परियोजनाको क्षमता हाल सञ्चालनमा रहेको क्षमताको झन्डै सात गुणा हो। यसले एआईका लागि आवश्यक कम्प्युटिङ क्षमताको माग तीव्र रूपमा बढिरहेको देखाउँछ।
स्थान छनोटमा जलवायु जोखिम
डेटा सेन्टर निर्माणका लागि उपयुक्त स्थान छनोट गर्दा प्राकृतिक विपद् तथा जलवायु जोखिमको मूल्याङ्कन अनिवार्य बन्दै गएको छ। बाढी, डढेलो, आँधी, अत्यधिक गर्मी, खडेरी र भूकम्पजस्ता जोखिमले डेटा सेन्टरको सञ्चालन, उपकरणको सुरक्षा, बीमा लागत र दीर्घकालीन लगानीमा प्रभाव पार्न सक्छन्।
विश्लेषणमा उद्धृत तथ्याङ्कअनुसार, अमेरिकामा सञ्चालनमा रहेका डेटा सेन्टरको कुल क्षमतामध्ये १७ प्रतिशत उच्च प्राकृतिक विपद् जोखिम भएका क्षेत्रमा रहेको छ। अमेरिकाको टेक्सास राज्य यसको एउटा उदाहरण हो। त्यहाँ देशको कुल डेटा सेन्टर क्षमताको करिब २० प्रतिशत रहेको छ। तर, प्राकृतिक विपद्को उच्च जोखिममा रहेको क्षमतामध्ये झन्डै ५० प्रतिशत टेक्सासमै केन्द्रित रहेको उल्लेख गरिएको छ।
यसको अर्थ जोखिमयुक्त क्षेत्रमा रहेका सबै परियोजना निर्माण गर्न अनुपयुक्त छन् भन्ने होइन। बरु, सम्भावित जोखिम पहिचान गरेर त्यसअनुसार पूर्वाधारको डिजाइन, सुरक्षा व्यवस्था, बीमा र लगानी योजना तयार गर्नुपर्ने आवश्यकता बढेको हो। जलवायु जोखिमसम्बन्धी विश्लेषण र प्राकृतिक विपद्को पूर्वानुमानले विभिन्न स्थानको जोखिम तुलना गर्न तथा भविष्यमा हुन सक्ने क्षतिको अनुमान गर्न सहयोग पुर्याउन सक्छ।
अत्यधिक गर्मी र पानीको उपलब्धता अर्को चुनौती
डेटा सेन्टरमा रहेका सर्भर तथा अन्य उच्च क्षमताका उपकरण सञ्चालन हुँदा ठूलो मात्रामा ताप उत्पन्न हुन्छ। ती उपकरणलाई सुरक्षित तापक्रममा राख्न निरन्तर शीतलीकरण आवश्यक पर्छ। तापक्रम बढ्दै जाँदा शीतलीकरणका लागि थप ऊर्जा आवश्यक हुन सक्छ, सञ्चालन लागत बढ्न सक्छ र चरम अवस्थामा कम्प्युटिङ गतिविधिसमेत सीमित गर्नुपर्ने हुन सक्छ।
विश्लेषणअनुसार, विश्वका करिब ५४ प्रतिशत डेटा सेन्टर दीर्घकालीन गर्मी वा खडेरीको जोखिम भएका बजारमा सञ्चालनमा छन्। त्यस्तै, ७९ प्रतिशत डेटा सेन्टर बाढी, तीव्र हावा वा डढेलोजस्ता उल्लेखनीय प्राकृतिक जोखिमको सामना गर्नुपर्ने अवस्थामा छन्।
यी तथ्याङ्कले डेटा सेन्टर निर्माणमा तत्काल देखिने विपद् मात्रै नभई दीर्घकालीन रूपमा बढ्दै जाने तापक्रम र पानीको उपलब्धताजस्ता समस्यालाई पनि ध्यान दिनुपर्ने देखाउँछन्। पानीको अभाव भएका क्षेत्रमा पानीमा निर्भर शीतलीकरण प्रणालीले स्थानीय स्रोतमा थप दबाब सिर्जना गर्न सक्छ। त्यसैले ऊर्जा दक्ष उपकरण, प्रभावकारी शीतलीकरण प्रविधि, पानीको पुनःप्रयोग र स्थानीय स्रोतको दिगो व्यवस्थापनलाई निर्माण योजनाकै हिस्सा बनाउनुपर्ने देखिन्छ।
निर्माणको डिजाइनदेखि स्थानीय समुदायसँगको सहकार्यसम्म जोड
डेटा सेन्टरको दीर्घकालीन सुरक्षा केवल स्थान छनोटमा सीमित हुँदैन। भवनको संरचना, उपकरण राख्ने स्थान, विद्युत् प्रणाली, आपत्कालीन ऊर्जा आपूर्ति र शीतलीकरण प्रणालीको डिजाइनले पनि जोखिम सामना गर्ने क्षमतामा प्रभाव पार्छ। निर्माण सुरु गर्नुअघि नै सम्भावित जलवायु जोखिम पहिचान गरी आवश्यक सुरक्षा व्यवस्था अपनाउँदा भविष्यमा हुने क्षति तथा सञ्चालन अवरोध कम गर्न सकिन्छ।
त्यसैगरी, डेटा सेन्टर निर्माण गर्दा स्थानीय समुदायको आवश्यकता र चासोलाई पनि बेवास्ता गर्न नहुने विश्लेषणले देखाउँछ। यस्ता पूर्वाधारले ठूलो मात्रामा विद्युत् र पानी उपयोग गर्न सक्ने भएकाले स्थानीय ऊर्जा आपूर्ति, पानीका स्रोत तथा अन्य पूर्वाधारमा पर्ने प्रभावबारे प्रश्न उठ्न सक्छन्। त्यसैले परियोजनाको प्रारम्भिक चरणमै स्थानीय सरकार, विद्युत् तथा पानी सेवा प्रदायक र समुदायसँग छलफल गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
डेटा सेन्टर निर्माण र सञ्चालनमा मुख्यतः तीन पक्ष महत्त्वपूर्ण देखिएका छन्—कहाँ निर्माण गर्ने, कसरी निर्माण गर्ने र स्थानीय समुदायसँग कसरी सहकार्य गर्ने। यसअनुसार, एआई पूर्वाधार विस्तारको आगामी चरणमा निर्माणको गति र क्षमता मात्र नभई जलवायु जोखिम सहन सक्ने क्षमता, ऊर्जा तथा पानीको दिगो उपयोग र सामाजिक स्वीकार्यता पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुनेछन्।
एआईको प्रयोग विस्तारसँगै डेटा सेन्टर आधुनिक अर्थतन्त्रको आधारभूत पूर्वाधार बन्दै गएका छन्। तर, यस्ता केन्द्रको दीर्घकालीन सफलता सुनिश्चित गर्न प्रारम्भिक लगानी र प्राविधिक क्षमतासँगै जलवायु अनुकूलन, प्राकृतिक विपद् व्यवस्थापन र स्रोतको जिम्मेवार उपयोगलाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्ने देखिन्छ।
प्रतिक्रिया 0