पारिश्रमिक वृद्धिको माग मुख्य विवाद
ढाका । श्रमिक आन्दोलन चर्किएपछि बंगलादेशको तयारी पोसाक (गार्मेन्ट) उद्योग गम्भीर संकटमा परेको छ। न्यूनतम पारिश्रमिक वृद्धि गर्नुपर्ने मागसहित श्रमिकहरूले तीन सातादेखि आन्दोलन जारी राखेपछि उद्योगको उत्पादन, आपूर्ति शृङ्खला र अन्तर्राष्ट्रिय निर्यात प्रभावित हुन थालेको छ।
बंगलादेशको सबैभन्दा ठूलो निर्यातमुखी उद्योगका रूपमा रहेको तयारी पोसाक क्षेत्रमा देखिएको अस्थिरताले अन्तर्राष्ट्रिय खरिदकर्ता (Buyers) समेत चिन्तित भएका छन्। उनीहरूले श्रम विवाद तत्काल समाधान गर्न उद्योगी तथा सरकारसँग आग्रह गरेका छन्।
नोभेम्बर १८ मा भएको छलफलमा युरोप र उत्तर अमेरिकाका प्रमुख कपडा खरिदकर्ता कम्पनीका प्रतिनिधिहरूले बंगलादेश गार्मेन्ट उत्पादक तथा निर्यातकर्ता संघ (BGMEA) का पदाधिकारीसँग समस्या शीघ्र समाधान गर्न आग्रह गरेका हुन्। छलफलमा विश्वप्रसिद्ध फेसन ब्रान्ड एच एन्ड एम (H&M) र इन्डिटेक्स (Inditex) का प्रतिनिधिसमेत सहभागी थिए।
खरिदकर्ताहरूका अनुसार उद्योगमा उत्पादन अवरुद्ध हुँदा सामानको ढुवानी (Shipment) मा ढिलाइ भइरहेको छ। आगामी सिजनका लागि नयाँ अर्डर दिने प्रक्रियासमेत प्रभावित भएको छ। विशेषगरी आगामी शरद् तथा हिउँदे सिजन (Autumn/Winter Season) का लागि अर्डर दिने महत्वपूर्ण समयमा श्रम विवाद चर्किनुले उद्योगको व्यावसायिक वातावरणमा अनिश्चितता थपेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय खरिदकर्ताहरूले नयाँ अर्डर दिनुअघि श्रमिकको नयाँ न्यूनतम पारिश्रमिक कति निर्धारण हुन्छ भन्ने स्पष्ट हुनुपर्ने बताएका छन्। यही कारण कतिपय कम्पनीले तत्काल अर्डर दिनुभन्दा परिस्थितिको मूल्यांकन गर्ने रणनीति अपनाएका छन्।
पारिश्रमिक वृद्धिको माग मुख्य विवाद
गार्मेन्ट उद्योगमा कार्यरत श्रमिकहरूले बढ्दो महँगी र जीवनयापन खर्चअनुसार पारिश्रमिक वृद्धि गर्नुपर्ने माग राख्दै आन्दोलन सुरु गरेका हुन्। हाल बंगलादेशमा गार्मेन्ट श्रमिकको न्यूनतम मासिक पारिश्रमिक १२ हजार ५०० टाका छ। श्रमिक प्रतिनिधिले यसलाई बढाएर ३२ हजार टाका पुर्याउन प्रस्ताव गरेका छन्।
श्रमिकहरूको माग सम्बोधन गर्न सरकारले नोभेम्बर १ मा न्यूनतम पारिश्रमिक निर्धारण बोर्ड गठन गरेको छ। उक्त बोर्डमा श्रमिक र उद्योगी दुवै पक्षका प्रतिनिधि सहभागी छन्। नोभेम्बर २३ मा बस्ने बैठकमा उद्योगी पक्षले आफ्नो पारिश्रमिक प्रस्ताव प्रस्तुत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यद्यपि पारिश्रमिक निर्धारणका लागि सरकारी प्रक्रिया अघि बढे पनि श्रमिक आन्दोलन रोकिएको छैन। नोभेम्बर १८ मा मात्रै राजधानी ढाकानजिकैको साभार क्षेत्रमा करिब २० हजार श्रमिकले सडक अवरुद्ध गर्दै प्रदर्शन गरेका थिए। आन्दोलनका क्रममा प्रहरीसँग झडपसमेत भएको थियो। प्रहरीले प्रदर्शनकारीलाई तितरबितर पार्न अश्रुग्यास, स्टन ग्रिनेड र लाठी प्रयोग गरेको उल्लेख छ।
उत्पादन अवरुद्ध हुँदा निर्यातमा जोखिम
बंगलादेशको गार्मेन्ट उद्योग देशको अर्थतन्त्र र वैदेशिक व्यापारको प्रमुख आधार हो। यस क्षेत्रले वार्षिक करिब ४० अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको निर्यात आम्दानी गर्दै आएको छ। उद्योगमा प्रत्यक्ष रूपमा करिब ४० लाख श्रमिक आबद्ध छन्, जसमध्ये अधिकांश महिला छन्।
यस्तो महत्वपूर्ण उद्योगमा लामो समयसम्म उत्पादन अवरुद्ध हुँदा त्यसको असर कारखानामा मात्र सीमित रहने छैन। कपडा उत्पादनसँग सम्बन्धित कच्चा पदार्थ आपूर्ति, ढुवानी, बैंकिङ, लजिस्टिक्स र निर्यात व्यवसायसमेत प्रभावित हुने जोखिम छ।
उद्योगीहरूका अनुसार सामान समयमै निर्यात गर्न नसक्दा महँगो हवाई ढुवानीको सहारा लिनुपर्ने, खरिदकर्तालाई मूल्य छुट दिनुपर्ने वा अर्डर नै रद्द हुन सक्ने अवस्था आउन सक्छ। यसले उद्योगको लागत बढाउनुका साथै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा बंगलादेशको विश्वसनीयतामाथि समेत प्रश्न उठाउन सक्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रतिस्पर्धात्मक क्षमतामाथि चुनौती
बंगलादेश विश्वको प्रमुख तयारी पोसाक निर्यातकर्ता मुलुकमध्ये एक हो। कम उत्पादन लागत, ठूलो श्रमशक्ति र अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डसँगको दीर्घकालीन व्यावसायिक सम्बन्धका कारण यसले विश्व बजारमा महत्वपूर्ण स्थान बनाएको छ।
तर पछिल्लो श्रम विवादले अन्तर्राष्ट्रिय खरिदकर्तालाई वैकल्पिक आपूर्ति बजारबारे सोच्न बाध्य बनाउन सक्छ। भारत, भियतनाम, पाकिस्तान र श्रीलंकाजस्ता मुलुकले बंगलादेशको अस्थिरताबाट लाभ लिन सक्ने सम्भावना छ।
विशेषगरी अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डका लागि उत्पादन लागतसँगै सामान समयमै उपलब्ध गराउने क्षमता पनि महत्वपूर्ण हुन्छ। बंगलादेशमा श्रम विवाद लम्बिँदै गएमा नयाँ अर्डर अन्य मुलुकमा जान सक्ने र भविष्यका व्यावसायिक सम्बन्धसमेत प्रभावित हुन सक्ने जोखिम छ।
समाधानका लागि दबाब
बंगलादेशको गार्मेन्ट उद्योगमा देखिएको समस्याले श्रमिकको उचित पारिश्रमिक र उद्योगको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमताबीच सन्तुलन कायम गर्नुपर्ने आवश्यकता देखाएको छ।
एकातिर बढ्दो महँगीका कारण श्रमिकले सम्मानजनक जीवनयापनका लागि पारिश्रमिक वृद्धि मागिरहेका छन् भने अर्कोतर्फ उद्योगीहरू उत्पादन लागत, अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धा र समयमै सामान आपूर्ति गर्नुपर्ने दबाबमा छन्।
अन्तर्राष्ट्रिय खरिदकर्ताहरूले समेत श्रम विवादको शीघ्र समाधान खोज्नुले यो समस्या बंगलादेशको आन्तरिक श्रम सम्बन्धमा मात्र सीमित नरहेको देखाउँछ। पारिश्रमिक विवाद समाधान गरी उद्योग सञ्चालन सामान्य बनाउन नसकिए बंगलादेशले निर्यात बजार, अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डको विश्वास र रोजगारीका अवसरमा दीर्घकालीन क्षति बेहोर्नुपर्ने जोखिम छ।
No advertisements available
प्रतिक्रिया 0