Sustainable Finance | Financial Literacy | Sustainable Future
धनी बन्नुअघि नै वृद्ध हुँदैछ एसिया–प्रशान्त
हेरचाह अर्थतन्त्रमा लगानी आवश्यक
बुधबार, ७ आश्विन २०८३, बिहान ८:२८
काठमाडौं । एसिया–प्रशान्त क्षेत्रमा जनसंख्या तीव्र रूपमा वृद्ध हुँदै गएसँगै वृद्धवृद्धाको हेरचाह तथा दीर्घकालीन स्वास्थ्य सेवामा लगानीलाई आर्थिक विकासकै महत्वपूर्ण हिस्साका रूपमा अघि बढाउनुपर्ने देखिएको छ। एसियाली विकास बैंकको Development Asia मा प्रकाशित विश्लेषणले धेरै समाजहरू धनी राष्ट्र बन्नुअघि नै वृद्ध हुँदै गएकाले हेरचाह अर्थतन्त्रमा अहिलेबाटै लगानी नगरे उत्पादकत्वमा कमी, श्रम आपूर्तिमा दबाब र दीर्घकालीन हेरचाहको लागत बढ्न सक्ने औँल्याएको छ।
विश्लेषणअनुसार वृद्ध जनसंख्या बढ्नु स्वास्थ्य प्रणालीमा मात्र नभई बचत, लगानी, सार्वजनिक वित्त, श्रम बजार, उत्पादकत्व, आप्रवासन, लैङ्गिक समानता, सहरी योजना र प्रविधिसहित समग्र अर्थतन्त्रसँग जोडिएको विषय हो। काम गर्ने उमेरको जनसंख्या घट्दै जाँदा आर्थिक वृद्धिको सम्भावित गति सुस्त हुन सक्छ भने वृद्धनिर्भरता बढ्दा पेन्सन र स्वास्थ्य सेवामा सरकारी खर्चको दबाब बढ्न सक्छ। त्यस्तै, हेरचाह क्षेत्रमा पर्याप्त लगानी नहुँदा कर्मचारी अनुपस्थित हुने, महिलाको श्रम सहभागिता घट्ने तथा टार्न सकिने दीर्घकालीन हेरचाह खर्च बढ्ने जोखिम रहने एडीबीको विश्लेषण छ।
चीनमा यो परिवर्तन विशेष रूपमा तीव्र देखिएको छ। चीनमा ६० वर्षभन्दा माथिको जनसंख्याको हिस्सा सन् २०२० को १८ प्रतिशतबाट सन् २०५० सम्म करिब ३५ प्रतिशत पुग्ने अनुमान गरिएको छ। त्यस्तै, ८० वर्ष वा सोभन्दा माथिको जनसंख्या सन् २०१० को करिब १ करोड ८० लाखबाट सन् २०५० सम्म ९ करोड ८० लाख पुग्ने प्रक्षेपण छ। वृद्ध जनसंख्यामा दीर्घरोगको भार पनि उच्च रहेको र दीर्घरोगले चीनमा हुने कुल मृत्युको ८५ प्रतिशतभन्दा बढी तथा कुल रोगभारको करिब ७० प्रतिशत हिस्सा ओगटेको एडीबीले उल्लेख गरेको छ।
परम्परागत पारिवारिक हेरचाह प्रणालीमा सहरीकरण, श्रमिकको आन्तरिक बसाइँसराइ र परिवारको संरचनामा आएको परिवर्तनले थप दबाब सिर्जना गरेको छ। चीनले घरमै आधारित, समुदायमा आधारित र आवासीय हेरचाहलाई समेट्ने तीन तहको प्रणाली विकास गरिरहेको भए पनि मागअनुसार सेवा विस्तार हुन नसकेको विश्लेषणमा उल्लेख छ। अस्पताल, समुदायस्तरका स्वास्थ्य केन्द्र र घरमा आधारित सेवाबीच पर्याप्त समन्वय नहुँदा सेवा दोहोरिने, स्रोतको प्रभावकारी उपयोग नहुने र निरन्तर हेरचाहमा समस्या देखिने गरेको छ।
एडीबीले चीनको हुबेई प्रान्तको यिचाङमा वृद्धवृद्धाको हेरचाहका लागि सार्वजनिक–निजी साझेदारी (पीपीपी) को उदाहरण अघि सारेको छ। ५ करोड अमेरिकी डलरको एडीबीको परिणाममा आधारित ऋणले करिब १० करोड ८० लाख डलरको संयुक्त वित्त परिचालन गरेको थियो। यस परियोजनाबाट दुईवटा एकीकृत हेरचाह केन्द्र स्थापना भएका छन्, जसले चिकित्सा तथा समुदायमा आधारित सेवा उपलब्ध गराउँछन्। नोभेम्बर २०२५ मा सञ्चालनमा आएका केन्द्रमा करिब ४०० जना बसिरहेका छन् र नोभेम्बर २०२६ सम्ममा १ हजारभन्दा बढी शय्याको पूर्ण क्षमता पुग्ने लक्ष्य छ।
प्रविधि र कृत्रिम बुद्धिमत्तालाई पनि वृद्ध हेरचाहको महत्वपूर्ण साधनका रूपमा अघि सारिएको छ। चीनको तियानजिनमा ६५ वर्षभन्दा माथिका व्यक्तिमा दीर्घरोग व्यवस्थापनका लागि एआई प्रयोगको परीक्षण भइरहेको छ। डिजिटल उपकरणमार्फत रोगको जटिलता प्रारम्भिक चरणमै पहिचान गर्ने, उपचार पालना सुधार गर्ने र व्यक्तिको अवस्थाअनुसार रोकथाम तथा उपचार सेवा उपलब्ध गराउने प्रयास भइरहेको छ। अस्पताल, समुदाय र घरबाट प्राप्त स्वास्थ्यसम्बन्धी तथ्यांकलाई एकीकृत गर्ने प्रणाली विकासमा समेत जोड दिइएको छ।
क्षेत्रका अन्य देशमा पनि वृद्ध हेरचाह र स्वास्थ्य जनशक्ति विकाससँग सम्बन्धित कार्यक्रम अघि बढिरहेका छन्। पाकिस्तानमा सन् २०३० सम्म ४ लाखभन्दा बढी नर्सको अभाव हुन सक्ने प्रक्षेपणका बीच नर्सिङ शिक्षा र तालिम क्षमता विस्तार गर्ने कार्यक्रम सञ्चालनमा छ। जर्जियामा सन् २०४० सम्म ६५ वर्षभन्दा माथिको जनसंख्या २४ प्रतिशतले बढ्ने प्रक्षेपणलाई आधार बनाएर घरमै आधारित तथा व्यक्तिगत सहायता सेवाको विकासमा काम भइरहेको छ। मंगोलियामा समुदायमा आधारित वृद्ध हेरचाह तथा अपाङ्गता समावेशी सेवा विस्तार र तुर्कमेनिस्तानमा नर्सिङ शिक्षा तथा जनशक्ति सुदृढीकरणमा काम भइरहेको एडीबीले जनाएको छ।
एडीबीले वृद्ध समाजको चुनौती सामना गर्न सरकार, बहुपक्षीय विकास बैंक, निजी क्षेत्र र अन्य संस्थाबीच समन्वित लगानी आवश्यक रहेको बताएको छ। हेरचाह श्रमशक्ति, दीर्घकालीन हेरचाह, तथ्यांक प्रणाली, सेवा गुणस्तरका मापदण्ड र वित्तीय मोडेललाई दीर्घकालीन आर्थिक लगानीका रूपमा हेर्नुपर्ने उसको सुझाव छ। सार्वजनिक बजेटमा मात्र निर्भर नभई बीमा कम्पनी, प्रविधि कम्पनी, हेरचाह सेवा प्रदायक र संस्थागत लगानीकर्तालाई समेत यस क्षेत्रमा आकर्षित गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ।
त्यस्तै, सार्वजनिक–निजी साझेदारी, परिणाममा आधारित सम्झौता, ‘सिल्भर इकोनोमी’ बन्ड, परिणाममा आधारित ऋण तथा जोखिम साझेदारीजस्ता नवीन वित्तीय उपकरण प्रयोग गर्न सकिने एडीबीको सुझाव छ। एआई, दूरस्वास्थ्य सेवा, टाढाबाट स्वास्थ्य निगरानी, जोखिम पूर्वानुमान प्रणाली, डिजिटल नर्सिङ शिक्षा र उमेरमैत्री प्रविधिले हेरचाह सेवाको लागत घटाउँदै दुर्गम तथा सेवाबाट वञ्चित समुदायसम्म पहुँच विस्तार गर्न सक्ने विश्लेषणमा उल्लेख छ।
वृद्ध जनसंख्याको व्यवस्थापनमा श्रमिक आप्रवासनलाई समेत जोड्नुपर्ने एडीबीको धारणा छ। एसियाका विकासशील मुलुकबाट पूर्वी एसिया, युरोप तथा खाडी मुलुकतर्फ जाने श्रमिकलाई आवश्यक सीप, योग्यताको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता र सुरक्षित तथा नैतिक भर्ती प्रणालीसँग जोड्न सकिए पठाउने देशले पनि लाभ लिन सक्नेछ। आप्रवासी श्रमिकबाट प्राप्त विप्रेषणलाई हेरचाह सेवाको वित्तीय व्यवस्थासँग जोड्ने सम्भावनासमेत एडीबीले औँल्याएको छ।
एसिया–प्रशान्तको जनसांख्यिक परिवर्तनले वृद्ध हेरचाहलाई सामाजिक सुरक्षाको विषयमा मात्र सीमित नराखी स्वास्थ्य, श्रम, वित्त, प्रविधि, लैङ्गिक समानता र आर्थिक नीतिसँग जोडेर अघि बढाउनुपर्ने आवश्यकता देखाएको छ। एडीबीको विश्लेषणअनुसार भविष्यमा आवश्यक पर्ने हेरचाह पूर्वाधार र जनशक्ति निर्माण अहिलेबाटै सुरु गर्नु पछिल्लो चरणमा महँगो ढंगले प्रणाली सुधार गर्नुभन्दा प्रभावकारी हुन सक्छ।
प्रतिक्रिया 0