Sustainable Finance | Financial Literacy | Sustainable Future
फोहोर पानी किन विश्वव्यापी समस्या बन्दैछ?
बिहीबार, ८ आश्विन २०८३, राति १२:४८
उपचारबिना वातावरणमा छोडिने फोहोर पानी विश्वव्यापी जल प्रदूषणको प्रमुख स्रोतका रूपमा देखिएको छ। बढ्दो जनसंख्या, तीव्र सहरीकरण र पानीको बढ्दो मागसँगै फोहोर पानीको मात्रा निरन्तर बढिरहेको भए पनि त्यसको संकलन, प्रशोधन र सुरक्षित व्यवस्थापन भने आवश्यक गतिमा अघि बढ्न सकेको छैन।
घर, उद्योग, अस्पताल, होटल, व्यवसाय तथा कृषि क्षेत्रबाट निस्कने पानीमा विभिन्न प्रकारका जैविक पदार्थ, रसायन, रोगजन्य जीवाणु तथा अन्य प्रदूषक मिसिएका हुन्छन्। यस्तो पानीलाई आवश्यक प्रशोधन नगरी नदी, ताल, समुद्र वा जमिनमा छोड्दा जलस्रोतको गुणस्तरमा गम्भीर असर पर्न सक्छ।
फोहोर पानीमा रहेका रोगजन्य जीवाणु तथा अन्य प्रदूषक जलस्रोतमा मिसिँदा मानिसमा पानीजन्य रोगको जोखिम बढ्छ। त्यस्तै, फोहोर पानीमा रहेका नाइट्रोजन र फस्फोरसजस्ता पोषक तत्व अत्यधिक मात्रामा नदी तथा तालमा पुग्दा जलाशयमा शैवालको असामान्य वृद्धि हुन सक्छ। यसले पानीमा अक्सिजनको मात्रा घटाउँदै माछालगायत जलचर तथा समग्र जल पारिस्थितिक प्रणालीमा असर पुर्याउन सक्छ।
औद्योगिक क्षेत्रबाट निस्कने प्रशोधित नगरिएको फोहोर पानी अझ संवेदनशील विषय हो। यसमा विभिन्न रसायन तथा भारी धातु हुन सक्ने भएकाले दीर्घकालीन रूपमा माटो, भू–जल, नदी तथा कृषि प्रणालीमा असर पर्न सक्छ। यसको प्रभाव वातावरणमा मात्र सीमित नभई मानव स्वास्थ्य, खाद्य उत्पादन र स्थानीय अर्थतन्त्रसम्म पुग्न सक्छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघको सन् २०२६ को दिगो विकास लक्ष्य–६ सम्बन्धी संश्लेषण प्रतिवेदनले फोहोर पानीलाई केवल प्रदूषणको समस्या नभई पुनः प्रयोग गर्न सकिने स्रोतका रूपमा हेर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ। उचित प्रशोधनपछि फोहोर पानीलाई कृषि, उद्योग, शहरी हरियाली तथा अन्य गैरखानेपानी प्रयोजनमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। यसबाट नयाँ पानीका स्रोतमा पर्ने दबाब कम गर्नुका साथै पानीको अभाव भएका क्षेत्रमा उपलब्ध स्रोतको प्रभावकारी उपयोग गर्न सकिन्छ।
फोहोर पानीको प्रशोधनबाट पानीबाहेक अन्य उपयोगी स्रोतसमेत पुनःप्राप्त गर्न सकिने सम्भावना छ। प्रशोधन प्रक्रियाबाट जैविक पदार्थ, ऊर्जा तथा पोषक तत्वको पुनःउपयोग गर्न सकिन्छ। यसले फोहोर व्यवस्थापनलाई स्रोत व्यवस्थापनसँग जोड्दै परम्परागत रूपमा अपनाइँदै आएको ‘प्रयोग गर्यो र फाल्यो’ भन्ने प्रणालीलाई परिवर्तन गर्न सहयोग पुर्याउन सक्छ।
यसका लागि नगर तथा बस्तीमा ढल संकलन र प्रशोधन प्रणाली विस्तार, उद्योगमा प्रभावकारी फोहोर पानी प्रशोधन प्रणाली स्थापना, प्रदूषणलाई स्रोतबाटै नियन्त्रण, प्रशोधित पानीको सुरक्षित पुनःप्रयोग र आवश्यक पूर्वाधारमा सार्वजनिक तथा निजी लगानी बढाउनुपर्ने देखिन्छ।
फोहोर पानी व्यवस्थापनको विषय जलवायु परिवर्तन र पानी सुरक्षासँग पनि जोडिएको छ। पानीको माग बढ्दै जाँदा उपचार गरिएको पानीलाई पुनःप्रयोग गर्न सके प्राकृतिक जलस्रोतमा पर्ने दबाब घटाउन सकिन्छ। यसले पानीको अभाव तथा जलवायुजन्य जोखिम सामना गर्न शहर र समुदायलाई थप सक्षम बनाउन सक्छ।
त्यसैले विश्वभर बढ्दो पानीको माग र प्रदूषणको चुनौतीबीच फोहोर पानीको प्रभावकारी उपचार अब केवल सरसफाइको विषय मात्र नभई जल सुरक्षा, जनस्वास्थ्य, वातावरण संरक्षण र दिगो विकासको महत्वपूर्ण आधार बनेको छ। फोहोर पानीलाई समस्या मात्र नभई पुनःप्रयोग गर्न सकिने स्रोतका रूपमा व्यवस्थापन गर्न सके भविष्यमा पानीको संकट र प्रदूषण दुवै घटाउन महत्वपूर्ण योगदान पुग्न सक्छ।
प्रतिक्रिया 0