ग्राहक बनेर बैंकहरुको सेवा जाँच्दै राष्ट्र बैंक, के हो मिस्ट्री सपिङ?

आइतबार, ६ मंसिर २०८३, बिहान ११:१५


काठमाडौं । बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ग्राहकलाई कस्तो व्यवहार गर्छन्, सेवा प्रवाह कति प्रभावकारी छ र ग्राहकले आवश्यक सूचना तथा सुविधा सहज रूपमा पाउँछन् कि पाउँदैनन् भन्ने विषय जाँच्न नेपाल राष्ट्र बैंकले मिस्ट्री सपिङ विधि प्रयोग गरेको छ। बैंकिङ सेवाको वास्तविक अवस्था बुझ्न ग्राहककै रूपमा उपस्थित भएर गोप्य रूपमा गरिने यस्तो परीक्षणलाई मिस्ट्री सपिङ भनिन्छ।

मिस्ट्री सपिङमा परीक्षणकर्ता सर्वसाधारण ग्राहक बनेर बैंक तथा वित्तीय संस्थामा पुग्छन्। उनीहरूले सामान्य ग्राहकले जस्तै खाता खोल्ने, कर्जा तथा अन्य बैंकिङ सेवाबारे जानकारी लिने वा सेवा प्राप्त गर्ने प्रक्रिया अवलोकन गर्छन्। यस क्रममा कर्मचारीको व्यवहार, सेवाको गुणस्तर, सूचना प्रवाह, शुल्क तथा सर्तबारे दिइने जानकारी र ग्राहकलाई सेवा प्रदान गर्ने प्रक्रियाको मूल्याङ्कन गरिन्छ। परीक्षणकर्ताले आफ्नो वास्तविक उद्देश्य खुलाउँदैनन्, जसले बैंकको नियमित सेवा प्रवाहको अवस्था बुझ्न सहयोग पुर्‍याउँछ।

नेपाल राष्ट्र बैंकको आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को वार्षिक प्रतिवेदनअनुसार उक्त अवधिमा एउटा वाणिज्य बैंकमा मिस्ट्री सपिङ गरिएको छ। त्यसैगरी, राष्ट्र बैंकले ११ वटा वाणिज्य बैंक, ७ वटा विकास बैंक, ५ वटा वित्त कम्पनी र ९ वटा लघुवित्त वित्तीय संस्थामा पूर्ण दायराको बजार आचरण सुपरिवेक्षणसमेत सम्पन्न गरेको छ। यसले बैंक तथा वित्तीय संस्थाको वित्तीय अवस्थासँगै ग्राहकसँगको व्यवहार र सेवा प्रवाहसम्बन्धी पक्षमा पनि नियामकीय निगरानी भइरहेको देखाउँछ। 

मिस्ट्री सपिङ किन आवश्यक छ?

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले आफ्ना सेवा र ग्राहक संरक्षणसम्बन्धी मापदण्ड कागजमा मात्र पूरा गरेका छन् कि व्यवहारमा पनि कार्यान्वयन गरेका छन् भन्ने बुझ्न मिस्ट्री सपिङ उपयोगी हुन्छ। यसबाट ग्राहकलाई ब्याजदर, शुल्क तथा सेवा सर्तबारे पर्याप्त जानकारी नदिने, अनावश्यक झन्झट दिने, गलत सूचना प्रवाह गर्ने वा सेवामा विभेद गर्ने जस्ता सम्भावित कमजोरी पहिचान गर्न सकिन्छ।

सामान्य सुपरिवेक्षणमा बैंकले उपलब्ध गराएका कागजात, प्रतिवेदन र आन्तरिक विवरणका आधारमा पनि मूल्याङ्कन गरिन्छ। तर मिस्ट्री सपिङले ग्राहकले प्रत्यक्ष रूपमा भोग्ने सेवा अनुभव बुझ्ने अवसर दिन्छ। यसले बैंकको घोषित सेवा मापदण्ड र व्यवहारमा ग्राहकले पाउने सेवाबीचको अन्तर पहिचान गर्न सहयोग गर्छ।

राष्ट्र बैंकमा ५ हजारभन्दा बढी गुनासो

राष्ट्र बैंकको वार्षिक प्रतिवेदनअनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा वित्तीय ग्राहक संरक्षणसम्बन्धी महाशाखामा विभिन्न माध्यमबाट ५ हजार १६३ वटा गुनासो प्राप्त भएका थिए। तीमध्ये ४ हजार २१९ वटा गुनासो सम्बोधन भएका छन् भने ७४९ वटा गुनासो समाधानको प्रक्रियामा रहेका छन्। बाँकी गुनासोमध्ये १४३ वटा अमान्य र ५२ वटा राष्ट्र बैंकको अधिकार क्षेत्रभित्र नपर्ने प्रकृतिका थिए। 

यसरी मिस्ट्री सपिङ र गुनासो व्यवस्थापन दुवैलाई ग्राहक संरक्षण तथा बजार आचरण सुपरिवेक्षणका महत्वपूर्ण पक्षका रूपमा लिन सकिन्छ। मिस्ट्री सपिङले बैंकको सेवा व्यवहारमै कस्तो छ भन्ने परीक्षण गर्न सहयोग गर्छ भने ग्राहकका गुनासोले सेवामा देखिएका समस्या पहिचान गर्न मद्दत पुर्‍याउँछन्। यी माध्यमबाट प्राप्त विवरणका आधारमा आवश्यक सुधारका लागि नियामकीय कदम चाल्न सकिन्छ।

प्रतिक्रिया 0