बैंकिङ क्षेत्रमा एआईको निर्णायक युग, आगामी तीनदेखि पाँच वर्ष निर्णायक

बुधबार, २ मंसिर २०८३, बिहान ७:१२


हाम्रो बैंकिङ । विश्व बैंकिङ क्षेत्र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को प्रयोगमा नयाँ र निर्णायक चरणमा प्रवेश गरेको छ। बैंकिङ सेवामा एआईको प्रयोग अब सामान्य प्रविधिगत सुधारमा मात्र सीमित नरही ग्राहक सेवा, वित्तीय परामर्श, लगानी व्यवस्थापन, जोखिम विश्लेषण तथा बैंकको समग्र नाफा र प्रतिस्पर्धात्मक क्षमतासँग जोडिन थालेको छ। एआई प्रविधिलाई तीव्र गतिमा र व्यापक रूपमा अपनाउन नसक्ने बैंकहरू प्रतिस्पर्धामा पछि पर्न सक्ने चेतावनीसमेत दिइएको छ।

सिंगापुरको द बिजनेस टाइम्समा बुधबार प्रकाशित एक विश्लेषणअनुसार, विश्व बैंकिङ क्षेत्रमा एआईको प्रयोगले आगामी वर्षहरूमा ठूलो आर्थिक अवसर सिर्जना गर्ने देखिएको छ। म्याकिन्सेको ‘ग्लोबल बैंकिङ एनुअल रिभ्यु २०२६’ अनुसार सन् २०२५ मा विश्व बैंकिङ उद्योगको खुद आम्दानी (नेट इनकम) कीर्तिमानी १.३ ट्रिलियन अमेरिकी डलर पुगेको थियो। सन् २०२६ मा पनि यो प्रवृत्ति कायम रहेको उल्लेख गरिएको छ।

तर, बैंकका ग्राहकहरूले नै तीव्र गतिमा एआई प्रविधि प्रयोग गर्न थालेपछि परम्परागत बैंकिङ प्रणालीमाथि नयाँ चुनौती थपिएको छ। म्याकिन्सेले विश्वका ४६ हजार खुद्रा बैंकिङ ग्राहकबीच गरेको सर्वेक्षणमा जेनेरेटिभ एआईसम्बन्धी जानकारी लगभग सबैमा पुगेको र करिब एक चौथाइ ग्राहकले आफ्नो वित्तीय गतिविधिमा यसको प्रयोग गर्न थालिसकेको पाइएको छ।

यसले बैंकिङ सेवाको स्वरूपमा परिवर्तन ल्याउने देखिएको छ। ग्राहकले बैंकबाट प्राप्त गर्ने सेवामात्र नभई कुन वित्तीय सेवा लिने, कहाँ लगानी गर्ने र कसरी पैसा व्यवस्थापन गर्ने भन्ने निर्णयमा पनि एआई उपकरणको प्रभाव बढिरहेको छ। ग्राहकले बैंकसँग कारोबार गरे पनि त्यसलाई प्रभावित गर्ने सूचना र परामर्श अन्य एआई प्लेटफर्मबाट प्राप्त गर्न सक्ने अवस्था विकसित हुँदै गएको छ।

एआईबाट ३७० अर्ब डलरको नाफा सम्भावना

बोस्टन कन्सल्टिङ ग्रुप (बीसीजी) को ग्लोबल रिटेल बैंकिङ प्रतिवेदनले सन् २०३० सम्म र त्यसपछि विश्वका खुद्रा बैंकहरूले एआईको प्रयोगबाट वार्षिक ३७० अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी अतिरिक्त नाफा सिर्जना गर्ने सम्भावना औँल्याएको छ। यो सामान्य व्यावसायिक गतिविधि मात्रै सञ्चालन गर्दा प्राप्त हुन सक्ने सम्भावित नाफाभन्दा ३० प्रतिशतभन्दा बढी हो।

एआईको प्रयोगले बैंकहरूको सञ्चालन लागत घटाउने, कामको उत्पादकत्व बढाउने, ग्राहकको आवश्यकता पहिचान गर्ने तथा नयाँ वित्तीय सेवा विकास गर्न सहयोग पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

विशेषगरी खुद्रा बैंकिङ र सम्पत्ति व्यवस्थापन (वेल्थ म्यानेजमेन्ट) क्षेत्रमा यसको प्रभाव व्यापक हुने देखिएको छ। एआईले ग्राहकको आर्थिक अवस्था, लगानीको उद्देश्य र जोखिम वहन गर्ने क्षमताका आधारमा व्यक्तिगत वित्तीय सुझाव दिन सक्नेछ। यसले ग्राहक प्राप्ति र सेवा सञ्चालनको लागत घटाउनुका साथै बैंकका वित्तीय परामर्शदाताको उत्पादकत्वसमेत बढाउन सक्छ।

बीसीजीका अनुसार सन् २०२५ मा ब्याजदर घटेसँगै बैंकहरूको आम्दानी अघिल्लो वर्षको तुलनामा करिब ३५ प्रतिशत घटेको थियो। आगामी सन् २०२९ सम्म खुद्रा बैंकिङ क्षेत्रको आम्दानी वृद्धि वार्षिक २ देखि ४ प्रतिशतमा सीमित हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। यस्तो अवस्थामा उत्पादकत्व बढाउन एआईको प्रयोग महत्त्वपूर्ण हुने देखिएको छ।

आगामी तीनदेखि पाँच वर्ष निर्णायक

विश्लेषकहरूका अनुसार आगामी तीनदेखि पाँच वर्ष बैंकिङ क्षेत्रमा एआई अपनाउने बैंक र त्यसमा पछि पर्ने बैंकबीचको अन्तर छुट्याउने महत्त्वपूर्ण अवधि हुनेछ। एआईको प्रभावकारी प्रयोग गर्न सक्ने बैंकहरूले लागत घटाउने र आम्दानी बढाउने दुवै अवसर प्राप्त गर्न सक्नेछन्। यसले दीर्घकालीन रूपमा बैंकको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता र ऋण मूल्याङ्कनमा समेत प्रभाव पार्न सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।

यद्यपि एआई प्रविधि अपनाउन ठूलो लगानी, आधुनिक प्रविधिगत पूर्वाधार, गुणस्तरीय तथ्याङ्क र दक्ष जनशक्ति आवश्यक पर्ने चुनौती पनि छन्। ठूला बैंकसँग पर्याप्त लगानी र ग्राहकको ठूलो आधार हुने भएकाले उनीहरूलाई एआई विस्तार गर्न सहज हुन सक्छ। तर पुराना र जटिल प्रविधिगत प्रणाली नभएका साना तथा नयाँ बैंकले तुलनात्मक रूपमा छिटो एआई प्रविधि अपनाउन सक्ने सम्भावना पनि औँल्याइएको छ।

त्यसैगरी, एआईको नाममा आवश्यकताभन्दा बढी लगानी गर्ने जोखिमप्रति पनि सचेत गराइएको छ। बैंकहरूले एआईमा छुट्याएको बजेटको प्रतिफल नियमित रूपमा मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने र प्रविधि प्रयोग गर्दा ग्राहकको तथ्याङ्क सुरक्षा, साइबर सुरक्षा, पारदर्शिता तथा नियामकीय अनुपालनलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने प्रतिवेदनले जोड दिएको छ।

र, बैंकिङ क्षेत्रमा एआईको प्रतिस्पर्धा अब प्रविधि प्रयोग गर्ने वा नगर्ने भन्ने विषयमा मात्र सीमित रहने छैन। कुन बैंकले एआईलाई आफ्नो व्यावसायिक रणनीति, ग्राहक सेवा, जोखिम व्यवस्थापन र निर्णय प्रक्रियामा प्रभावकारी रूपमा समाहित गर्न सक्छ भन्ने कुराले भविष्यको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता निर्धारण गर्ने देखिएको छ।

प्रतिक्रिया 0