Sustainable Finance | Financial Literacy | Sustainable Future
पाकिस्तानमा सोलार बूम, दाइजोमा पनि सोलार प्यानल
बिहीबार, १५ आश्विन २०८३, राति ८:१०
काठमाडौं । पाकिस्तानमा सोलार प्यानलको प्रयोग तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ। महँगो विद्युत् महसुल, कमजोर ग्रिड र सस्तो चिनियाँ सोलार प्रणालीका कारण घर, उद्योग तथा कृषि क्षेत्रमा सोलार जडान गर्ने क्रम बढेको हो। यसको प्रयोग यति व्यापक बनेको छ कि कतिपय परिवारले विवाहको दाइजोसम्म सोलार प्यानल दिन थालेका छन्।
ब्लुमबर्ग को सेप्टेम्बर ३० मा प्रकाशित रिपोर्टअनुसार पाकिस्तानमा सोलारको तीव्र विस्तारले उपभोक्तालाई सस्तो विद्युतको विकल्प दिएको छ। तर यसले परम्परागत विद्युत् प्रणाली, सरकारी वितरण कम्पनी र चीनको लगानीमा बनेका कोइला आधारित विद्युत् आयोजनाको वित्तीय संरचनामा नयाँ दबाब सिर्जना गरेको छ।
ऊर्जा क्षेत्रसम्बन्धी संस्था Ember का अनुसार सन् २०२५ मा पाकिस्तानको कुल विद्युत् उत्पादनमा सोलारको हिस्सा करिब २० प्रतिशत पुगेको थियो। दशकको सुरुवातमा यस्तो हिस्सा करिब ३ प्रतिशत मात्रै थियो। महँगो विद्युत् र अविश्वसनीय ग्रिडसँगै सस्तो चिनियाँ प्यानलको उपलब्धताले सोलार विस्तारलाई तीव्र बनाएको हो।
कराँची नजिकैको Port Qasim औद्योगिक क्षेत्रमा करिब ४०० कम्पनीका कारखाना तथा उद्योगका छतमा सोलार प्यानल देखिन्छन्। त्यहाँको एक प्याकेजिङ कारखानाले आफ्नो विद्युत् आवश्यकताको करिब २० प्रतिशत सोलारबाट पूरा गरिरहेको छ। कारखाना सञ्चालकका अनुसार सोलारबाट उत्पादन हुने विद्युतको लागत ग्रिडबाट खरिद गरिने विद्युत्को एकतिहाइभन्दा कम छ।
सोलारको विस्तारसँगै ब्याट्रीको माग पनि तीव्र भएको छ। चीनबाट पाकिस्तानमा आयात हुने ब्याट्रीको मूल्य सन् २०२६ को पहिलो छ महिनामा अघिल्लो अवधिको तुलनामा करिब १५० प्रतिशतले बढेर ३९२ मिलियन अमेरिकी डलर पुगेको छ। सोलार र ब्याट्रीको संयोजनले घर तथा व्यवसायलाई राष्ट्रिय विद्युत् ग्रिडमा निर्भरता घटाउन थप सहज बनाएको छ।
तर उपभोक्ताले ग्रिडबाट विद्युत् खरिद घटाउँदै गएपछि परम्परागत विद्युत् प्रणालीमा वित्तीय दबाब बढेको छ। पाकिस्तानका विद्युत् वितरण कम्पनीमा विद्युत् खपत जुलाई २०२५ सम्मको १२ महिनामा तीन वर्षअघिको सोही अवधिको तुलनामा करिब १२ प्रतिशत घटेको तथ्यांकले देखाएको छ। माग घट्दा सरकारी स्वामित्वका विद्युत् वितरण कम्पनीको आम्दानीमा दबाब परेको छ।
यसको असर चीनको लगानीमा बनेका कोइला आधारित विद्युत् आयोजनामा पनि परेको छ। पछिल्ला दुई दशकमा चीनका बैंक तथा ऊर्जा कम्पनीले विदेशमा करिब ६० अर्ब डलर बराबरका कोइला आधारित विद्युत् आयोजना निर्माण गरेका छन्।
पाकिस्तानमा चीनले सन् २०१७ यता सातवटा कोइला आधारित विद्युत् आयोजना निर्माण गरेको छ। यी आयोजनाको कुल लागत करिब ९.६ अर्ब डलर रहेको छ। सोलारबाट विद्युत् उत्पादन बढ्दै गएपछि ग्रिडबाट खरिद हुने विद्युत् घट्दा ती आयोजनाको उपयोग र भुक्तानी क्षमतामा समेत दबाब बढेको छ।
पाकिस्तानमा चिनियाँ विद्युत् आयोजनालाई तिर्न बाँकी रकम पनि बढेको छ। रिपोर्टअनुसार अगस्टसम्म चिनियाँ विद्युत् कम्पनीलाई पाकिस्तानले तिर्नुपर्ने बक्यौता १.५ अर्ब डलरभन्दा बढी पुगेको थियो। त्यस्तै, चीनको वित्तीय सहयोगमा निर्माण भएका कोइला आयोजनासँग सम्बन्धित बाँकी परियोजना ऋण सन् २०२५ मा ३.१ अर्ब डलर रहेको अध्ययनले देखाएको छ।
कराँचीस्थित Port Qasim को कोइला विद्युत् आयोजनाको मात्रै बक्यौता गत जुनसम्म करिब ३० करोड डलर पुगेको थियो। यो आयोजना चीनले पाकिस्तानमा सन् २०१७ यता निर्माण गरेका सात कोइला आयोजनामध्ये एक हो।
पाकिस्तानमा देखिएको परिवर्तन चीनको ऊर्जा लगानीका लागि पनि महत्वपूर्ण बनेको छ। सन् २०१३ यता चीनको Belt and Road Initiative अन्तर्गत जीवाश्म इन्धनसम्बन्धी लगानी तथा निर्माण सम्झौताको मूल्य करिब ३५० अर्ब डलर रहेको छ भने नवीकरणीय ऊर्जामा करिब १६६ अर्ब डलर लगानी भएको अनुसन्धानले देखाएको छ। तर सन् २०२६ को पहिलो छ महिनामा Belt and Road अन्तर्गत ऊर्जा क्षेत्रमा भएको कुल लगानी तथा निर्माण सम्झौतामा नवीकरणीय ऊर्जाको हिस्सा ५६ प्रतिशत पुगेको छ।
यसले चीनको ऊर्जा व्यापारमा देखिएको परिवर्तनलाई पनि संकेत गर्छ। चीन एकातर्फ सोलार प्यानल, ब्याट्री र अन्य स्वच्छ ऊर्जा प्रविधिको विश्वकै प्रमुख उत्पादक बनेको छ भने अर्कोतर्फ विगतमा चीनकै लगानी तथा वित्तीय सहयोगमा निर्माण भएका कोइला आधारित विद्युत् आयोजनाले घट्दो मागको सामना गर्न थालेका छन्।
पाकिस्तान सरकारले भने चीनसँगको ऊर्जा ऋणमा ठूलो छुट माग्नुको सट्टा भुक्तानी अवधि लम्ब्याउने विकल्प अघि सारेको छ। ऊर्जा मन्त्री अवैस लेघारीका अनुसार पाकिस्तानले ऋणको शर्तमा ठूलो कटौती नभई लामो अवधिमा भुक्तानी गर्ने व्यवस्था खोजिरहेको छ।
सम्भावित समाधानका रूपमा ऋण पुनर्संरचना, कम उपयोग भइरहेका विद्युत् आयोजनालाई अन्य प्रयोजनमा प्रयोग गर्ने तथा केही कोइला आयोजनालाई नवीकरणीय ऊर्जासँग जोड्ने विकल्पबारे छलफल भइरहेको छ।
पाकिस्तानको सोलार विस्तारले उपभोक्ताका लागि विद्युत् लागत घटाउने र ऊर्जा आत्मनिर्भरता बढाउने अवसर दिएको छ। तर यही परिवर्तनले राष्ट्रिय ग्रिड, विद्युत् वितरण कम्पनी र ठूलो लगानीमा निर्माण भएका परम्परागत विद्युत् आयोजनाको आर्थिक संरचनालाई भने पुनःसमायोजन गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना गरेको छ। पाकिस्तानमा देखिएको यो परिवर्तनले सस्तो सोलार र ब्याट्रीको तीव्र विस्तारले परम्परागत ऊर्जा बजारलाई अपेक्षाभन्दा छिटो परिवर्तन गर्न सक्ने देखाएको छ।
प्रतिक्रिया 0