काठमाडौं। एनएमबि बैंकले आर्थिक वर्ष २०२४/२५ को Carbon Disclosure Report सार्वजनिक गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय Partnership for Carbon Accounting Financials (PCAF) मापदण्डअनुसार आफ्नो Financed Emissions (वित्तपोषित हरितगृह ग्यास उत्सर्जन) को चौथो लगातार खुलासा गरेको छ। यस वर्षको प्रतिवेदनको विशेषता भनेको पहिलो पटक नेपाल-विशिष्ट (Nepal-specific) Emission Proxy Data प्रयोग गरी उत्सर्जनको गणना गरिएको हो, जसले नेपालको वास्तविक आर्थिक तथा औद्योगिक अवस्थालाई अझ राम्रोसँग प्रतिबिम्बित गर्ने बैंकले जनाएको छ।

प्रतिवेदनअनुसार बैंकले व्यावसायिक कर्जा (Business Loans) र Project Finance अन्तर्गतको पोर्टफोलियोमा भएको हरितगृह ग्यास उत्सर्जनको मापन गरेको छ। खुद्रा (Retail) कर्जा भने यस पटकको अध्ययनमा समावेश गरिएको छैन। बैंकले आगामी वर्षहरूमा खुद्रा कर्जा पोर्टफोलियोलाई समेत समेट्दै जाने योजना बनाएको उल्लेख गरेको छ।

३.४८ लाख टन बराबर वित्तपोषित कार्बन उत्सर्जन

प्रतिवेदनअनुसार FY 2024/25 मा एनएमबि बैंकको कुल Financed GHG Emissions (Scope 1, Scope 2 र Scope 3) ३४८,४८२ टन CO₂e पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ७ प्रतिशत बढी हो। यो वृद्धि मुख्यतः बैंकको कर्जा पोर्टफोलियो १३ प्रतिशत विस्तार भएकाले भएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। यद्यपि प्रति एकाइ लगानीमा हुने Carbon Intensity भने ६ प्रतिशतले घटेको छ, जसले बैंकको कर्जा पोर्टफोलियो क्रमशः कम कार्बन उत्सर्जन हुने क्षेत्रतर्फ सर्दै गएको संकेत गर्छ।

FY 2024/25 मा बैंकको Business Loans तथा Project Finance अन्तर्गतको कुल Exposure १.३१९ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ। यसमध्ये Business Loans बाट १,८६,९४२ टन CO₂e तथा Project Finance बाट १,६१,५४० टन CO₂e बराबर उत्सर्जन भएको अनुमान गरिएको छ।

उत्पादन क्षेत्र सबैभन्दा बढी उत्सर्जन गर्ने

व्यावसायिक कर्जा पोर्टफोलियोमा Manufacturing (उत्पादन) क्षेत्र सबैभन्दा धेरै कार्बन उत्सर्जन गर्ने क्षेत्र बनेको छ। यसपछि Wholesale Trade र Retail Trade क्रमशः दोस्रो र तेस्रो स्थानमा छन्। यी तीन क्षेत्रले मात्रै Business Loan Portfolio को करिब ८९ प्रतिशत उत्सर्जन ओगटेका छन्। बैंकले यी क्षेत्रहरू देशको वास्तविक अर्थतन्त्रका लागि महत्त्वपूर्ण भए पनि ऊर्जा दक्षता र उत्सर्जन न्यूनीकरणमा ग्राहकसँग सहकार्य गर्ने नीति लिएको जनाएको छ।

Project Finance अन्तर्गत भने सिमेन्ट, फलाम तथा स्टिल उद्योग समेटिएको Manufacturing क्षेत्रले कुल उत्सर्जनको ७१ प्रतिशतभन्दा बढी योगदान दिएको छ भने जलविद्युत परियोजनाहरू समेटिएको Utilities क्षेत्र दोस्रो स्थानमा रहेको छ।

जलविद्युतमा लगानी बढ्दै, कार्बन घट्दै

प्रतिवेदनले बैंकको जलविद्युत तथा अन्य नवीकरणीय ऊर्जा क्षेत्रमा लगानी निरन्तर बढिरहेको देखाएको छ। बैंकले अघिल्लो वर्षको तुलनामा सिमेन्ट उद्योगमा कर्जा ६ प्रतिशतले घटाएको तथा जलविद्युत पोर्टफोलियो ३३.४ मिलियन अमेरिकी डलरले बढाएको जनाएको छ। यसबाट मात्रै करिब ६,११९ टन CO₂e बराबर उत्सर्जन घटाउन सहयोग पुगेको उल्लेख छ।

८ हजार टनभन्दा बढी उत्सर्जन बचत

प्रतिवेदनको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष Avoided Emissions हो। बैंकका अनुसार सञ्चालनमा आएका जलविद्युत तथा ग्रिडमा जोडिएका सौर्य ऊर्जा परियोजनाबाट आर्थिक वर्ष २०२४/२५ मा ८,०६८ टन CO₂e बराबर हरितगृह ग्यास उत्सर्जन हुनबाट जोगिएको छ। यो अघिल्लो वर्षको तुलनामा ७३ प्रतिशत बढी हो। यस वृद्धिको मुख्य कारण करिब १३० मेगावाट क्षमताका नयाँ जलविद्युत आयोजना सञ्चालनमा आउनु रहेको बैंकले जनाएको छ।

कोइला उद्योगमा नयाँ लगानी निरुत्साहित

बैंकले आफ्नो जलवायु रणनीतिअन्तर्गत कोइलामा आधारित नयाँ इँटा उद्योगमा लगानी नगर्ने, जलविद्युत, प्रसारण लाइन, स्वच्छ यातायात, हरित भवन, ऊर्जा दक्षता, सर्कुलर इकोनोमी, हरित हाइड्रोजन र ऊर्जा भण्डारणजस्ता क्षेत्रमा हरित वित्त विस्तार गर्ने नीति लिएको जनाएको छ। साथै ग्राहकहरूलाई पनि उत्सर्जन मापन र सार्वजनिक गर्न प्रोत्साहित गरिने उल्लेख छ।

एनएमबि बैंक सन् २०२० देखि PCAF को सदस्य रहँदै आएको छ र आफ्नो पाँचवर्षीय रणनीतिमार्फत ESG तथा दिगो बैंकिङलाई प्राथमिकतामा राखेको जनाएको छ। बैंकले नेपाल सरकारको सन् २०४५ सम्म Net Zero Emissions हासिल गर्ने लक्ष्यलाई सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता पनि दोहोराएको छ।

एनएमबि बैंकका प्रमुख प्रतिबद्धता (Sustainability Commitments)

• नेपालको दिगो विकास लक्ष्य (SDGs) अनुरूप आफ्नो कर्जा तथा लगानी पोर्टफोलियोलाई क्रमशः अनुकूल बनाउने।
• ग्राहकलाई हरित (Green) तथा न्यून कार्बन (Low-carbon) व्यवसायतर्फ रूपान्तरण गर्न सहयोग गर्ने।
• बैंकको आफ्नै वातावरणीय प्रभाव (Environmental Footprint) घटाउने।
• बैंकको जोखिम व्यवस्थापन प्रणालीमा जलवायु जोखिम (Climate Risk) समावेश गर्ने।
• सामाजिक उत्तरदायित्व, विविधता (Diversity) र समावेशीकरण (Inclusion) लाई प्रवर्द्धन गर्ने।

दिगोपन रणनीति (Sustainability Strategies)

• Value-based Banking को अवधारणाअनुसार People, Planet and Prosperity लाई प्राथमिकतामा राख्ने।
• बैंकको ५० प्रतिशतभन्दा बढी वित्तपोषण वास्तविक अर्थतन्त्र (Real Economy) मा केन्द्रित गर्ने।
• नेपालमा जलविद्युत परियोजनाको प्रमुख वित्तपोषक बन्दै पेट्रोलियम पदार्थको आयातमा निर्भरता घटाउन सहयोग गर्ने।
• IFC Environmental and Social Management System (ESMS) Maturity Level 5 हासिल गर्ने लक्ष्यसहित वातावरणीय तथा सामाजिक जोखिम व्यवस्थापनलाई सुदृढ बनाउने।
• राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार पारदर्शी तथा विश्वसनीय प्रतिवेदन प्रणाली विकास गर्ने।
• Global Alliance for Banking on Values (GABV) को सदस्यका रूपमा समावेशी, पारदर्शी र मूल्यमा आधारित बैंकिङलाई प्रवर्द्धन गर्ने।

जलवायु तथा हरित वित्तसम्बन्धी रणनीति

• जलविद्युत, विशेषगरी Peaking Run-of-River (PRoR) आयोजना तथा अन्य नवीकरणीय ऊर्जामा लगानी विस्तार गर्ने।
• प्रसारण लाइन (Transmission Infrastructure) मा समेत लगानीको सम्भावना खोज्ने।
• कोइलामा आधारित नयाँ इँटा उद्योगमा वित्तपोषण निरुत्साहित गर्ने।
• ग्राहकलाई ऊर्जा दक्ष प्रविधि अपनाउन तथा हरितगृह ग्यास (GHG) उत्सर्जन मापन र खुलासा गर्न प्रोत्साहित गर्ने।
• स्वच्छ यातायात, हरित भवन, दिगो पर्यटन, ऊर्जा दक्षता, जलवायु अनुकूलन, सर्कुलर अर्थतन्त्र, हरित हाइड्रोजन र ऊर्जा भण्डारण जस्ता क्षेत्रमा हरित वित्त विस्तार गर्ने।

बैंकको दीर्घकालीन जलवायु लक्ष्य (Climate Ambitions)

• नवीकरणीय ऊर्जा वित्तपोषण विस्तार गरी कार्बन उत्सर्जन घटाउन योगदान गर्ने।
• हरित, सामाजिक तथा दिगो वित्त (Green, Social & Sustainable Finance) बढाउने।
• सबै वित्तीय निर्णयमा ESG सिद्धान्त समावेश गर्ने।
• ग्राहकबाट प्राप्त हुने वातावरणीय तथ्यांकको गुणस्तर सुधार गर्दै कार्बन उत्सर्जनको मापन अझ सटीक बनाउने।
• जलवायु परिवर्तनसँग जुध्न सक्ने पूर्वाधार तथा परियोजनामा लगानी विस्तार गरी दिगो, न्यून-कार्बन र समावेशी अर्थतन्त्र निर्माणमा सहयोग गर्ने।

यस प्रतिवेदनमार्फत एनएमबि बैंकले वित्तपोषित कार्बन उत्सर्जनको पारदर्शी मापन तथा खुलासाप्रति आफ्नो प्रतिबद्धतालाई थप सुदृढ बनाएको छ। साथै, नवीकरणीय ऊर्जा, हरित वित्त र जलवायु उत्तरदायी बैंकिङलाई प्राथमिकता दिँदै नेपालमा दिगो वित्तीय प्रणाली निर्माणमा योगदान पुर्‍याउने आफ्नो रणनीतिलाई पनि निरन्तर अघि बढाएको जनाएको छ।