Sustainable Finance | Financial Literacy | Sustainable Future
ऊर्जा सुरक्षाका लागि युक्रेनबाट सिक्नुपर्ने पाठ
बुधबार, ३१ भदौ २०८३, बेलुका ७:३९
विश्वभर विद्युतको माग बढ्दै जाँदा ऊर्जा प्रणालीमाथि जलवायुजन्य जोखिम, पूर्वाधार क्षति, भूराजनीतिक तनाव र आपूर्ति अवरोधको दबाब पनि बढिरहेको छ। यस्तो अवस्थामा युक्रेनले युद्धका क्रममा भोगेको ऊर्जा संकटले ऊर्जा प्रणालीलाई केवल उत्पादन र लागतका आधारमा नभई संकटका बेला कति टिक्न सक्छ र क्षति भएपछि कति छिटो पुनः सञ्चालन गर्न सकिन्छ भन्ने आधारमा विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता देखाएको छ।
सन् २०२२ मा रुसको पूर्ण आक्रमण सुरु भएयता युक्रेनको ऊर्जा पूर्वाधार निरन्तर आक्रमणको निशानामा पर्दै आएको छ। सन् २०२४ सम्म युक्रेनको विद्युत् प्रणालीमा प्रयोग हुने उत्पादन क्षमताको करिब दुईतिहाइ हिस्सा कब्जा, क्षति वा नष्ट भएको थियो। त्यसपछि पनि ऊर्जा पूर्वाधारमाथि आक्रमण जारी रह्यो। नोभेम्बर २०२५ देखि मार्च २०२६ सम्म मात्रै युक्रेनमाथि ७०० भन्दा बढी क्षेप्यास्त्र र करिब १९ हजार ड्रोन प्रहार गरिएको तथ्य उल्लेख गरिएको छ। ऊर्जा प्रणालीमा भएका आक्रमणमध्ये साना सबस्टेसनलाई लक्षित गर्ने आक्रमणको हिस्सा एक वर्षमा ३१ प्रतिशतबाट बढेर ५८ प्रतिशत पुगेको थियो।
यस परिस्थितिले युक्रेनलाई ठूलो र केन्द्रीकृत ऊर्जा संरचनासँगै विकेन्द्रीकृत उत्पादन प्रणाली विस्तार गर्न बाध्य बनाएको छ। साना ग्यास तथा सहउत्पादन केन्द्र, सौर्य तथा पवन ऊर्जा, ब्याट्री भण्डारण, स्मार्ट ग्रिड र स्थानीय ऊर्जा प्रणालीलाई एउटै संरचनामा जोड्ने प्रयास भइरहेको छ। ठूलो उत्पादन केन्द्रमा क्षति पुग्दा एकैपटक ठूलो विद्युत् क्षमता गुम्न सक्ने जोखिमको तुलनामा साना–साना उत्पादन केन्द्र फैलाएर राख्दा कुनै एउटा क्षेत्रमा समस्या आए पनि अन्य क्षेत्रबाट आपूर्ति कायम राख्न सकिने भएकाले प्रणालीको समग्र उत्थानशीलता बढाउन सकिन्छ।
ऊर्जा प्रणालीमा ब्याट्री भण्डारणको भूमिका पनि तीव्र रूपमा बढेको छ। सन् २०२५ मा युक्रेनमा ६ स्थानमा गरी कुल २०० मेगावाट क्षमताको ब्याट्री भण्डारण प्रणाली निर्माण गरिएको थियो। यी परियोजना करिब ६ महिनामै सम्पन्न भएका थिए। ऊर्जा उत्पादन वा प्रसारण संरचनामा अचानक समस्या आएमा ब्याट्री भण्डारणले तत्काल विद्युत् आपूर्ति सन्तुलनमा सहयोग गर्न सक्छ। यसले ऊर्जा प्रणालीको पुनःस्थापना समय घटाउन र आकस्मिक अवस्थामा विद्युत् आपूर्ति व्यवस्थापन गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने देखिएको छ।
युक्रेनको अनुभवले ऊर्जा सुरक्षा र न्यून–कार्बन ऊर्जा रूपान्तरणलाई अलग–अलग विषयका रूपमा हेर्न नहुने संकेत पनि गरेको छ। सौर्य र पवन ऊर्जाजस्ता स्रोतहरू तुलनात्मक रूपमा विकेन्द्रीकृत रूपमा विकास गर्न सकिन्छ भने ब्याट्री भण्डारणले आपूर्ति अवरोधका बेला प्रणालीलाई थप लचिलो बनाउन सक्छ। सन् २०२६ को मध्यसम्म युक्रेनको कुल सौर्य क्षमता करिब ७ देखि ८.५ गिगावाट पुगेको अनुमान छ, जसमा करिब २.२५ गिगावाट घरपरिवार, व्यवसाय तथा समुदायले आफ्नै प्रयोगका लागि स्थापना गरेका प्रणालीमा रहेको उल्लेख छ।
यद्यपि विकेन्द्रीकृत ऊर्जा प्रणाली विस्तारसँगै डिजिटल नियन्त्रण प्रणाली, स्मार्ट ग्रिड, दक्ष जनशक्ति र थप लगानीको आवश्यकता पनि बढ्छ। युक्रेनका क्षेत्रीय ऊर्जा उत्थानशीलता योजनामा साना उत्पादन केन्द्र, भण्डारण, वैकल्पिक ताप प्रणाली र स्थानीय ऊर्जा संरचनाका लागि करिब ५.३ अर्ब युरो आवश्यक पर्ने अनुमान गरिएको छ। यसले ऊर्जा पूर्वाधारमा लगानी गर्दा विद्युत् उत्पादनको लागत मात्रै नभई आपूर्ति अवरोधबाट बच्ने क्षमता, पुनःस्थापनाको गति र प्रणालीको लचकतालाई पनि आर्थिक मूल्यांकनमा समेट्नुपर्ने आवश्यकता देखाउँछ।
युक्रेनको युद्धकालीन अनुभवले ऊर्जा प्रणालीलाई सामान्य अवस्थामा मात्र प्रभावकारी बनाउनेभन्दा पनि असामान्य परिस्थितिमा पनि सञ्चालन गर्न सकिने गरी तयार पार्नुपर्ने पाठ दिएको छ। विकेन्द्रीकृत उत्पादन, नवीकरणीय ऊर्जा, ब्याट्री भण्डारण, स्मार्ट ग्रिड र छिटो पुनःस्थापना गर्न सकिने पूर्वाधारमा लगानीले ऊर्जा सुरक्षासँगै दीर्घकालीन ऊर्जा संक्रमणलाई पनि बलियो बनाउन सक्ने देखिन्छ। संकट आएपछि प्रतिक्रिया दिनुभन्दा संकट आउनुअघि नै उत्थानशील ऊर्जा प्रणाली निर्माण गर्नु दीर्घकालीन ऊर्जा सुरक्षाको महत्वपूर्ण आधार बन्न सक्छ।
प्रतिक्रिया 0