जेनेभा, जुलाई २६ । संयुक्त राष्ट्रसंघको United Nations Environment Programme Finance Initiative (UNEP FI) ले विश्वभरका बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूका लागि Conceptual Framework for Sustainability Risk Integration सार्वजनिक गरेको छ। यस फ्रेमवर्कले जलवायु परिवर्तन, जैविक विविधताको ह्रास (Biodiversity Loss), प्रदूषण, प्राकृतिक स्रोतको क्षय तथा मानव अधिकारसँग सम्बन्धित सामाजिक जोखिमलाई बैंकहरूको परम्परागत जोखिम व्यवस्थापन प्रणालीमै समावेश गर्न मार्गदर्शन गरेको छ।

हालसम्म धेरै बैंकहरूले दिगोपन (Sustainability) लाई मुख्यतः ESG Reporting, CSR कार्यक्रम वा हरित लगानी (Green Finance) को विषयका रूपमा हेर्दै आएका थिए। तर UNEP FI ले अब दिगोपनसँग सम्बन्धित जोखिमले बैंकको सम्पत्ति, कर्जा पोर्टफोलियो, लगानी, पूँजी पर्याप्तता तथा दीर्घकालीन नाफामा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने भएकाले यसलाई Core Risk Management को अभिन्न हिस्सा बनाउनुपर्ने उल्लेख गरेको छ।

फ्रेमवर्कअनुसार जलवायु परिवर्तनका कारण आउने बाढी, डुबान, डढेलो, खडेरी तथा चरम मौसमका घटनाले बैंकहरूले लगानी गरेका उद्योग, कृषि, जलविद्युत् तथा पूर्वाधार परियोजनामा ठूलो वित्तीय क्षति पुग्न सक्छ। त्यसैगरी वातावरणीय नियम कडा हुँदै जाँदा उच्च कार्बन उत्सर्जन गर्ने उद्योगहरूको व्यवसायिक जोखिम बढ्ने र त्यसको असर बैंकको कर्जा असुलीमा समेत पर्न सक्ने जनाइएको छ।

UNEP FI ले बैंकहरूलाई नयाँ कर्जा स्वीकृत गर्दा वा लगानी निर्णय लिँदा वित्तीय विवरण मात्र होइन, वातावरणीय तथा सामाजिक जोखिमको समेत मूल्याङ्कन गर्न सुझाव दिएको छ। यसका साथै बोर्ड अफ डाइरेक्टर्स, वरिष्ठ व्यवस्थापन, जोखिम व्यवस्थापन समिति तथा आन्तरिक नियन्त्रण प्रणालीमा पनि दिगोपन जोखिमलाई समेट्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ।

फ्रेमवर्कले Credit Risk, Market Risk, Operational Risk, Liquidity Risk र Strategic Risk जस्ता परम्परागत जोखिमहरूसँगै Sustainability Risk लाई पनि विश्लेषण गर्ने अभ्यास विकास गर्न आग्रह गरेको छ। यसले बैंकहरूलाई भविष्यमा आउन सक्ने जोखिमको पूर्वानुमान गर्न, खराब कर्जाको सम्भावना घटाउन तथा दीर्घकालीन वित्तीय स्थायित्व कायम गर्न सहयोग पुग्ने विश्वास गरिएको छ।

विश्वका धेरै नियामक निकाय तथा केन्द्रीय बैंकहरूले पनि पछिल्ला वर्षहरूमा जलवायु जोखिमलाई वित्तीय स्थायित्वसँग जोड्दै आएका छन्। UNEP FI को यो फ्रेमवर्कले आगामी वर्षहरूमा बैंकहरूको Risk Governance, Stress Testing, Scenario Analysis तथा Sustainable Finance Strategy निर्माणमा महत्वपूर्ण आधार प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

नेपालका लागि यसको अर्थ के हो ?

नेपाल राष्ट्र बैंकले पनि पछिल्ला वर्षहरूमा Green Finance, Environmental and Social Risk Management (ESRM) तथा Sustainable Banking सम्बन्धी नीतिहरू अघि बढाइरहेको छ। यस्तो अवस्थामा UNEP FI को नयाँ फ्रेमवर्कले नेपाली बैंकहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय अभ्याससँग अझ नजिक ल्याउन, जलवायु जोखिमको मूल्याङ्कन सुधार गर्न तथा दिगो विकासका लक्ष्य (SDGs) अनुरूप बैंकिङ प्रणालीलाई थप सुदृढ बनाउन सहयोग पुग्न सक्छ।

विशेषगरी जलविद्युत्, कृषि, पर्यटन, वन तथा पूर्वाधार क्षेत्रमा कर्जा प्रवाह गर्ने नेपाली बैंकहरूले जलवायु तथा वातावरणीय जोखिमको व्यवस्थित मूल्याङ्कन गर्ने अभ्यासलाई अझ मजबुत बनाउनुपर्ने आवश्यकता यसले संकेत गरेको छ।