Sustainable Finance | Financial Literacy | Sustainable Future
नवीकरणीय ऊर्जाले जोगायो ५०० अर्ब डलरको इन्धन खर्च
एसियाको योगदान सबैभन्दा बढी
मंगलबार, ६ आश्विन २०८३, दिउँसो १:५९
न्युयोर्क । विश्वभर नवीकरणीय ऊर्जाको तीव्र विस्तारले सन् २०२५ मा मानवजातिले करिब आधा ट्रिलियन अमेरिकी डलर अर्थात् ५०० अर्ब डलर बराबरको जीवाश्म इन्धन खर्चबाट जोगिन सफल भएको संयुक्त राष्ट्रसंघअन्तर्गतको यूएन क्लाइमेट चेन्जले जनाएको छ। यूएन क्लाइमेट चेन्जका कार्यकारी सचिव साइमन स्टिलले २१ सेप्टेम्बर २०२६ मा न्युयोर्कमा आयोजित ‘बिल्ड क्लिन नाउ’ उद्योग प्रवर्द्धन सम्मेलनमा यस्तो तथ्य सार्वजनिक गरेका हुन्।
स्टिलका अनुसार नवीकरणीय ऊर्जाबाट भएको यो बचतलाई ‘डिकार्बोनाइजेसन डिभिडेन्ड’ अर्थात् कार्बन उत्सर्जन घटाउँदै ऊर्जा प्रणाली परिवर्तन गर्दा प्राप्त हुने आर्थिक लाभका रूपमा हेर्न सकिन्छ। उनले करिब ५०० अर्ब डलरको यो रकम विश्वका तीन चौथाइभन्दा बढी देशको राष्ट्रिय कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी) भन्दा ठूलो रहेको बताएका छन्। यसको अर्थ स्वच्छ ऊर्जा संक्रमण वातावरणीय लाभमा मात्र सीमित नभई विश्व अर्थतन्त्रका लागि प्रत्यक्ष आर्थिक लाभ सिर्जना गर्ने चरणमा पुगेको संकेतका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।
२०२५ मा नवीकरणीय ऊर्जाको कीर्तिमानी विस्तार
सन् २०२५ मा विश्वको नवीकरणीय ऊर्जा क्षमतामा करिब ६९३ गिगावाट थपिएको थियो। स्टिलले भाषणमा यही तथ्य प्रस्तुत गरेका छन्। यद्यपि, अन्तर्राष्ट्रिय नवीकरणीय ऊर्जा एजेन्सी आईआरईएनएको आधिकारिक ‘Renewable Capacity Statistics 2026’ अनुसार २०२५ मा विश्वभर ६९२ गिगावाट नयाँ नवीकरणीय विद्युत् क्षमता थपिएको थियो, जुन वार्षिक रूपमा १५.५ प्रतिशत वृद्धि हो।
यससँगै सन् २०२५ को अन्त्यसम्म विश्वको कुल नवीकरणीय विद्युत् क्षमता ५,१४९ गिगावाट पुगेको आईआरईएनएले जनाएको छ। नयाँ विद्युत् क्षमता थपमा नवीकरणीय ऊर्जाको हिस्सा ८५.६ प्रतिशत थियो। अर्थात्, विश्वमा थपिएको नयाँ विद्युत् उत्पादन क्षमताको ठूलो हिस्सा नवीकरणीय स्रोतबाट आएको देखिन्छ।
नयाँ क्षमतामा सौर्य ऊर्जा सबैभन्दा अगाडि रह्यो। सन् २०२५ मा मात्रै करिब ५११ गिगावाट सौर्य क्षमता थपिएको थियो, जुन कुल नयाँ नवीकरणीय क्षमताको करिब ७५ प्रतिशत हो। त्यस्तै, पवन ऊर्जाबाट १५८.७ गिगावाट क्षमता थपियो। सौर्य र पवन ऊर्जाले संयुक्त रूपमा २०२५ को कुल नयाँ नवीकरणीय क्षमता थपको ९६.८ प्रतिशत हिस्सा ओगटेका थिए।
एसियाको सबैभन्दा ठूलो योगदान
नवीकरणीय ऊर्जा विस्तारमा एसिया सबैभन्दा अगाडि रहेको छ। आईआरईएनएका अनुसार २०२५ मा विश्वभर थपिएको नयाँ नवीकरणीय क्षमतामध्ये एसियाको हिस्सा ७४.२ प्रतिशत थियो। एसियामा मात्रै ५१३.३ गिगावाट नयाँ क्षमता थपिएको थियो, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा २१.६ प्रतिशत वृद्धि हो।
कुल नवीकरणीय ऊर्जा क्षमताका हिसाबले पनि एसिया पहिलो स्थानमा छ। सन् २०२५ को अन्त्यसम्म एसियामा २,८९१ गिगावाट नवीकरणीय ऊर्जा क्षमता रहेको आईआरईएनएले जनाएको छ। त्यसपछि युरोपमा ९३४ गिगावाट क्षमता थियो।
स्वच्छ ऊर्जामा २ ट्रिलियन डलरभन्दा बढी लगानी
नवीकरणीय ऊर्जाको विस्तारसँगै स्वच्छ ऊर्जामा लगानी पनि तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। स्टिलका अनुसार सन् २०२५ मा विश्वभर २ ट्रिलियन अमेरिकी डलरभन्दा बढी स्वच्छ ऊर्जामा लगानी भएको थियो। यस्तो लगानीले नवीकरणीय ऊर्जा विस्तारसँगै विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा रोजगारी र आर्थिक गतिविधि बढाउन सहयोग गरिरहेको उनको भनाइ छ।
यसले ऊर्जा संक्रमणलाई केवल जलवायु परिवर्तन रोक्ने कार्यक्रमका रूपमा नभई ऊर्जा सुरक्षा, लगानी, रोजगारी, आर्थिक वृद्धि र जीवाश्म इन्धनमा निर्भरता घटाउने आर्थिक रणनीतिका रूपमा समेत स्थापित गरिरहेको देखिन्छ।
तापक्रम वृद्धिको प्रक्षेपण अझै चुनौतीपूर्ण
स्टिलले जलवायु क्षेत्रमा केही महत्वपूर्ण प्रगति भए पनि विश्व अझै सुरक्षित सीमाभन्दा बाहिर जाने जोखिममा रहेको बताए। उनका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य र राष्ट्रिय प्रयासका कारण विश्व तापक्रम वृद्धिको अनुमानित प्रक्षेपण ४ डिग्री सेल्सियसभन्दा धेरैबाट २.६ डिग्री सेल्सियससम्म घटेको छ। तर यो अझै पर्याप्त नभएकाले हरितगृह ग्यास उत्सर्जन कटौतीलाई तीव्र बनाउनुपर्ने उनको जोड छ।
उनले १.५ डिग्री सेल्सियसको लक्ष्य कायम राख्न उत्सर्जन कटौतीसँगै जलवायु जोखिमबाट प्रभावित समुदायको प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउनुपर्ने बताए। उनका अनुसार अहिलेको प्राथमिकता प्रतिबद्धता घोषणा गर्नु मात्र नभई त्यसलाई वास्तविक परियोजना र कार्यान्वयनमा रूपान्तरण गर्नु हो।
विकासशील देशमा वित्त र प्रविधिको आवश्यकता
स्टिलले नवीकरणीय ऊर्जाको विश्वव्यापी विस्तार अझै समान नभएको उल्लेख गर्दै विकासशील र जलवायु जोखिममा रहेका देशहरूलाई थप सहयोग आवश्यक रहेको बताए। विशेषगरी उच्च गुणस्तरको जलवायु वित्तमा पहुँच, प्रविधि हस्तान्तरण, संस्थागत क्षमता र निजी लगानी बढाउनुपर्नेमा उनले जोड दिएका छन्।
उनका अनुसार आगामी सीओपी–३१ र त्यसपछि हुने जलवायु वार्तामा प्रतिबद्धता र वास्तविक कार्यान्वयनबीचको दूरी कम गर्नु महत्वपूर्ण हुनेछ। उनले सरकार, व्यवसाय, लगानीकर्ता र वित्तीय संस्थालाई स्वच्छ ऊर्जा परियोजना विस्तारमा थप सक्रिय हुन आग्रह गरेका छन्।
यसरी हेर्दा सन् २०२५ को नवीकरणीय ऊर्जा विस्तारले जलवायु परिवर्तन नियन्त्रणमा मात्र योगदान गरेको छैन, जीवाश्म इन्धन खर्चमा करिब ५०० अर्ब डलर बचत, ६९२ गिगावाट नयाँ नवीकरणीय क्षमता र स्वच्छ ऊर्जामा २ ट्रिलियन डलरभन्दा बढी लगानीमार्फत विश्व अर्थतन्त्रमा भइरहेको ऊर्जा संक्रमणको आर्थिक पक्षलाई समेत उजागर गरेको छ।
प्रतिक्रिया 0