युरोपमा बढ्दो गर्मी, लामो समयको कम वर्षा र पानीको अभावले कृषि क्षेत्रलाई मात्र होइन, ढुवानी, उत्पादन, ऊर्जा, पर्यटन, श्रम उत्पादकत्व र डिजिटल पूर्वाधारसम्मका व्यवसायमा सञ्चालनसम्बन्धी जोखिम बढाइरहेको छ। विश्व आर्थिक मञ्चका अनुसार सन् २०२६ मा लगातारको गर्मी र खडेरीले युरोपका माटो तथा जलस्रोतमा दबाब बढाएको छ भने प्रमुख नदीहरूमा पानीको सतह असामान्य रूपमा घटेको छ।

यस वर्ष युरोपका धेरै क्षेत्रमा मासिक तापक्रम सामान्य मौसमी औसतभन्दा ५ देखि १२ डिग्री सेल्सियससम्म बढी पुगेको थियो। जुलाईको अन्त्यसम्म युरोपेली संघ र बेलायतको करिब आधा भूभाग खडेरीको अवस्थाबाट प्रभावित भएको थियो। अगस्टमा राइन, डान्युब, लोआर र पो नदीलगायतका प्रमुख नदीमा पानीको सतह अत्यन्त न्यून तहमा पुगेको विश्व आर्थिक मञ्चले जनाएको छ। यसले जलवायु परिवर्तनको असर खेतबारीमा मात्र सीमित नरही व्यवसायका विभिन्न क्षेत्र र आपूर्ति शृंखलासम्म फैलिएको देखाएको छ।

ढुवानी र आपूर्ति शृंखलामा दबाब

युरोपको प्रमुख व्यापारिक जलमार्ग राइन नदीमा पानीको सतह घट्दा मालवाहक पानीजहाजले आफ्नो क्षमताअनुसार सामान बोक्न सकेका छैनन्। विश्व आर्थिक मञ्चका अनुसार अगस्टमा रोटरड्यामतर्फ जाने–आउने केही मालवाहक पानीजहाजले करिब ३० प्रतिशत क्षमतामा मात्र सामान ढुवानी गर्न सकेका थिए।

समान परिमाणको सामान ढुवानी गर्न थप करिब साप्ताहिक १०० पानीजहाज आवश्यक परेको थियो। जलमार्गबाट ढुवानी गर्न नसकिने अवस्थामा सामान सडक वा रेलमार्गमा सार्नुपर्ने भएकाले ढुवानी खर्च र समय दुवै बढ्ने जोखिम हुन्छ। यसको असर रासायनिक पदार्थ, इन्धन, कृषि उत्पादन तथा अन्य औद्योगिक कच्चा पदार्थमा निर्भर उद्योगसम्म पुग्न सक्छ।

कृषिदेखि खाद्य उद्योगसम्म असर

गर्मी र पानीको अभावको प्रत्यक्ष असर कृषि क्षेत्रमा परेको छ। उच्च तापक्रमले बालीको वृद्धि प्रभावित गर्नुका साथै सिँचाइका लागि पानीको उपलब्धता घटाएको छ। पशुपालनमा समेत चरन तथा पानीको अभाव बढ्न सक्छ।

विश्व आर्थिक मञ्चले युरोपेली आयोगको बाली अनुगमनलाई उद्धृत गर्दै युरोपेली संघमा गर्मीयाममा उत्पादन हुने प्रमुख बालीको उत्पादन पाँच वर्षको औसतभन्दा १४ प्रतिशतसम्म कम हुन सक्ने जनाएको छ।

कृषि उत्पादन घट्दा त्यसको असर किसानमा मात्र सीमित हुँदैन। खाद्य प्रशोधन उद्योग, खाद्य व्यापारी, खुद्रा बजार, होटल तथा रेस्टुरेन्टसम्म कच्चा पदार्थको मूल्य र उपलब्धतामा दबाब पर्न सक्छ।

सन् २०२५ मा युरोपेली संघले करिब २७६.५ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरका कृषि तथा खाद्य वस्तु निर्यात गरेको थियो, जुन संघको कुल निर्यातको करिब ९ प्रतिशत हो। त्यसैले युरोपमा कृषि उत्पादनमा आएको कमीले क्षेत्रीय मात्र नभई विश्व खाद्य बजारमा समेत असर पार्न सक्छ।

पर्यटन व्यवसाय पनि जोखिममा

अत्यधिक गर्मी, डढेलो र पानीको अभावले युरोपको पर्यटन क्षेत्रलाई समेत प्रभावित गरिरहेको छ। क्रोएसिया, फ्रान्स, जर्मनी र ग्रीसका केही पर्यटकीय क्षेत्रमा डढेलोका कारण उद्धार तथा पर्यटक विस्थापनका घटना भएका छन्।

त्यस्तै, राइन र डान्युब नदीमा पानीको सतह घट्दा केही नदी पर्यटन कम्पनीले यात्रा रद्द वा मार्ग परिवर्तन गर्नुपरेको छ। यसबाट नदी पर्यटनसँगै होटल, रेस्टुरेन्ट, यातायात तथा स्थानीय पर्यटन व्यवसायको आम्दानीमा असर पर्न सक्छ।

गर्मीले घटाउँदैछ श्रम उत्पादकत्व

अत्यधिक गर्मीको अर्को महत्वपूर्ण आर्थिक असर श्रमिकको उत्पादकत्वमा देखिएको छ। निर्माण, कृषि, ढुवानी, यातायात तथा आतिथ्य क्षेत्रमा काम गर्ने श्रमिकले उच्च तापक्रममा काम गर्दा अतिरिक्त विश्राम, छोटो कार्यसमय वा काम गर्ने समय परिवर्तन गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।

विश्व आर्थिक मञ्चले उद्धृत गरेको एक अध्ययनअनुसार युरोपमा अत्यधिक गर्मीबाट अनुमान गरिएको २०८ अर्ब अमेरिकी डलरको आर्थिक क्षतिमा श्रम उत्पादकत्वमा आएको कमी प्रमुख कारण रहेको छ।

बेलायतमा मात्रै जुन २०२६ को एक साताको अत्यधिक गर्मीका कारण करिब २ करोड ४० लाख कामघण्टा गुमेको र उत्पादकत्वमा करिब १.१५ अर्ब पाउन्ड बराबरको क्षति भएको अनुमान गरिएको छ।

ऊर्जा र डिजिटल पूर्वाधारमा पनि असर

पानीको अभावले डिजिटल पूर्वाधारमा समेत जोखिम बढाएको छ। ठूला सूचना केन्द्रमा कम्प्युटर प्रणाली र उपकरण चिस्याउन ठूलो मात्रामा पानी आवश्यक पर्न सक्छ। विशेषगरी पानीको अभाव रहेका दक्षिणी युरोपेली क्षेत्रमा यस्ता केन्द्र विस्तार गर्दा पानीको उपलब्धता महत्वपूर्ण चुनौती बनेको छ।

ऊर्जा क्षेत्रमा पनि गर्मी र पानीको कमीले उत्पादनमा असर पार्न सक्छ। नदीको पानी अत्यधिक तातेपछि केही आणविक विद्युत् केन्द्रले उत्पादन घटाउनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। जलाशयमा पानी घट्दा जलविद्युत् उत्पादन पनि प्रभावित हुन सक्छ।

अर्कोतर्फ, गर्मीका समयमा घर तथा व्यवसायमा शीतलन उपकरणको प्रयोग बढ्ने भएकाले विद्युत्को माग उच्च हुन्छ। यस्तो अवस्थामा विद्युत् उत्पादनमा कमी र मागमा वृद्धि एकैपटक हुँदा ऊर्जा प्रणालीमा थप दबाब पर्न सक्छ।

व्यवसायीले अपनाउनुपर्ने उपाय

विश्व आर्थिक मञ्चका अनुसार कम्पनीहरूले जलवायु जोखिमलाई वातावरणीय विषयका रूपमा मात्र नभई व्यवसाय सञ्चालन र वित्तीय जोखिम व्यवस्थापनको मुख्य विषयका रूपमा लिनुपर्ने अवस्था आएको छ।

पछिल्लो एक वर्षमा युरोपेली संघका ४२ प्रतिशत व्यवसायले जलवायुजन्य लागत बढेको अनुभव गरेका छन्। तर केवल १५ प्रतिशत व्यवसायले औपचारिक जलवायु अनुकूलन योजना पूरा गरेका छन्। त्यस्तै, करिब ५० प्रतिशत कम्पनीले आफ्ना कर्मचारीमा पर्ने गर्मीसम्बन्धी जोखिमको मूल्यांकनसमेत गरेका छैनन्।

कम्पनीहरूले पानीको स्रोत र प्रयोगको मूल्यांकन, वैकल्पिक आपूर्ति मार्ग, ऊर्जा सुरक्षाको योजना, कर्मचारीको गर्मीबाट सुरक्षा, कम पानी प्रयोग गर्ने प्रविधि तथा आपूर्ति शृंखलाको विविधीकरणमा लगानी गर्नुपर्ने देखिएको छ।

विश्व आर्थिक मञ्चको ‘व्यवसाय जोखिममा’सम्बन्धी विश्लेषणअनुसार अत्यधिक गर्मी र पानीको तनावले स्थिर सम्पत्तिमा पार्ने प्रभावका कारण सन् २०३५ सम्म व्यवसायको वार्षिक आम्दानीको ६.६ देखि ७.३ प्रतिशतसम्म सम्भावित क्षति हुन सक्ने अनुमान छ।

यसले जलवायु परिवर्तन अब वातावरणीय विषयमा मात्र सीमित नरहेको देखाउँछ। नदीमा पानी घट्दा ढुवानी महँगिन सक्छ, कृषि उत्पादन घट्दा खाद्य वस्तुको मूल्य बढ्न सक्छ, ऊर्जा उत्पादन प्रभावित हुँदा विद्युत् आपूर्तिमा दबाब पर्न सक्छ र अत्यधिक गर्मीले श्रमिकको उत्पादकत्व घटाउन सक्छ।

त्यसैले गर्मी र पानीको संकट अब युरोपेली व्यवसायका लागि वातावरणीय चुनौती मात्र नभई आपूर्ति शृंखला, सञ्चालन, ऊर्जा सुरक्षा, पूर्वाधार र वित्तीय जोखिमको विषयसमेत बनेको छ।