नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) ले पूँजी बजारलाई थप व्यवस्थित, पारदर्शी, सुरक्षित र विश्वसनीय बनाउने उद्देश्यले बजारसँग सम्बन्धित विभिन्न निकाय तथा संस्थालाई एकमुष्ट रूपमा निर्देशन दिएको छ।

नेपालको पूँजी बजार विकास मार्गचित्र २०८३ तथा आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पूँजी बजार नीति तथा कार्यक्रममा समेटिएका नियामकीय सुधार तथा विकास कार्यक्रम कार्यान्वयनलाई अघि बढाउँदै सेबोनले नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से), सिडिएस एन्ड क्लियरिङ लिमिटेड, मर्चेन्ट बैंकर, धितोपत्र दलाल व्यवसायी, योजना व्यवस्थापक, डिपोजिटरी तथा सूचीकृत कम्पनी लगायतलाई निर्देशन जारी गरेको हो।

बोर्डले पूँजी बजारको समग्र संरचनालाई थप प्रभावकारी बनाउँदै कारोबार प्रणाली, लगानीकर्ता सेवा, सूचना प्रवाह, संस्थागत सुशासन तथा नियामकीय अनुपालनलाई बलियो बनाउन निर्देशन दिएको जनाएको छ।

नेप्से र सिडिएसको प्रणाली सुधारमा जोड

सेबोनको निर्देशनले बजारका प्रमुख पूर्वाधार सञ्चालन गर्ने संस्था नेप्से तथा सिडिएस एन्ड क्लियरिङको प्रणालीगत क्षमता र सञ्चालनलाई थप व्यवस्थित गर्ने विषयलाई महत्व दिएको छ।

कारोबार प्रणालीको विश्वसनीयता, कारोबार अभिलेखको शुद्धता, राफसाफ तथा फर्छ्योट प्रक्रियाको प्रभावकारिता र सञ्चालनगत जोखिम व्यवस्थापन बजारको स्थायित्वका लागि महत्वपूर्ण हुन्छन्।

पछिल्लो समय धितोपत्र कारोबारमा डिजिटल प्रणालीको प्रयोग तीव्र रूपमा बढिरहेका कारण साइबर सुरक्षा, सूचना प्रविधि पूर्वाधार, डाटा सुरक्षा र प्रणालीको निरन्तर सञ्चालन समेत बजार सुधारको महत्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ।

ब्रोकर र मर्चेन्ट बैंकरलाई थप जवाफदेहिता

धितोपत्र दलाल व्यवसायी र मर्चेन्ट बैंकरका लागि लगानीकर्तासँगको सेवा तथा नियामकीय अनुपालनलाई थप व्यवस्थित बनाउने विषय महत्वपूर्ण हुनेछ।

ब्रोकरले ग्राहकको आदेश सही र समयमै कार्यान्वयन गर्ने, ग्राहकको रकम तथा धितोपत्र सुरक्षित राख्ने, ग्राहक पहिचान तथा अभिलेख व्यवस्थापन गर्ने र गुनासो समाधानका लागि प्रभावकारी संयन्त्र कायम गर्नुपर्ने हुन्छ।

त्यस्तै, अनधिकृत कारोबार, शंकास्पद गतिविधि तथा बजार दुरुपयोगको निगरानी, ग्राहकको व्यक्तिगत तथा वित्तीय विवरणको सुरक्षा र डिजिटल कारोबारमा पहुँच नियन्त्रण पनि महत्वपूर्ण विषय हुन्।

मर्चेन्ट बैंकरका हकमा धितोपत्र निष्काशन तथा व्यवस्थापन, अन्डरराइटिङ, लगानी परामर्श र संस्थागत सुशासनसँग सम्बन्धित कार्यमा थप जवाफदेहिता आवश्यक हुने देखिन्छ।

सूचीकृत कम्पनीलाई पारदर्शी सूचना प्रवाहमा जोड

सेबोनको निर्देशनको महत्वपूर्ण पक्ष सूचीकृत कम्पनीसँग सम्बन्धित छ। पूँजी बजारमा लगानीकर्ताको विश्वास कायम राख्न कम्पनीले मूल्यमा प्रभाव पार्न सक्ने महत्वपूर्ण सूचना समयमै र स्पष्ट रूपमा सार्वजनिक गर्नुपर्ने हुन्छ।

वित्तीय विवरण तथा वार्षिक प्रतिवेदन प्रकाशन, सञ्चालक तथा व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण जानकारी, सम्बन्धित पक्षबीचका कारोबार र अन्य संवेदनशील सूचना सार्वजनिक गर्दा पारदर्शिता कायम गर्नुपर्ने हुन्छ।

समयमै सूचना नदिने, अपूर्ण विवरण सार्वजनिक गर्ने वा महत्वपूर्ण सूचना सीमित व्यक्तिसम्म मात्र पुग्ने अवस्थाले बजारमा असमान सूचना पहुँच सिर्जना गर्न सक्छ। त्यसैले सूचीकृत कम्पनीको सूचना प्रवाह र संस्थागत सुशासन पूँजी बजार सुधारको महत्वपूर्ण आधार हो।

योजना व्यवस्थापक र डिपोजिटरीमा पनि अनुपालन

योजना व्यवस्थापक तथा डिपोजिटरीतर्फ लगानीकर्ताको सम्पत्ति व्यवस्थापन, अभिलेख संरक्षण, सूचना प्रवाह र प्रणालीको विश्वसनीयतालाई थप व्यवस्थित गर्ने विषय महत्वपूर्ण हुनेछ।

विशेषगरी सामूहिक लगानी कोष तथा अन्य लगानीसम्बन्धी सेवामा लगानीकर्ताको सम्पत्ति र सूचनाको सुरक्षा, अभिलेखको शुद्धता तथा समयमै आवश्यक जानकारी उपलब्ध गराउनु आवश्यक हुन्छ।

प्राथमिक बजार सुधारसँग जोडिँदै निर्देशन

सेबोनले प्राथमिक बजारलाई थप व्यवस्थित तथा बजारमुखी बनाउने विषयलाई पनि पछिल्लो नीतिगत प्राथमिकतामा राखेको छ। बुक बिल्डिङ, योग्य संस्थागत लगानीकर्ता, एंकर लगानीकर्ता तथा वैज्ञानिक मूल्य निर्धारण प्रणालीजस्ता अभ्यासलाई अघि बढाउने बहससँगै प्राथमिक निष्काशनमा कम्पनीको वास्तविक वित्तीय अवस्था, सम्भावित प्रतिफल र जोखिमका आधारमा मूल्य निर्धारण गर्ने अभ्यासलाई बलियो बनाउने प्रयास भइरहेको छ।

यस्तो सुधारले प्राथमिक बजारमा मूल्य निर्धारणलाई थप पारदर्शी र बजारमा आधारित बनाउन सक्ने भए पनि खुद्रा लगानीकर्ताको पहुँच र संरक्षणलाई समान रूपमा सुनिश्चित गर्नुपर्ने चुनौती रहनेछ।

निर्देशनभन्दा महत्वपूर्ण कार्यान्वयन

सेबोनको एकमुष्ट निर्देशनले पूँजी बजारका विभिन्न तहमा जिम्मेवारी र जवाफदेहिता बढाउने अपेक्षा गरिएको छ। प्रभावकारी कार्यान्वयन भएमा कारोबार प्रणालीप्रतिको विश्वास, बजार अनुगमन, सूचना प्रवाह, डिजिटल सुरक्षा तथा संस्थागत सुशासनमा सुधार आउन सक्छ।

तर निर्देशन जारी गर्नु मात्र पर्याप्त हुने छैन। यसको प्रभाव देखिन नियमित अनुगमन, संस्थागत क्षमता, दक्ष जनशक्ति, प्रविधिमा लगानी र उल्लङ्घनमा प्रभावकारी कारबाही आवश्यक हुन्छ।

विशेषगरी बजार दुरुपयोग नियन्त्रण, साइबर सुरक्षा, लगानीकर्ता गुनासो समाधान र सूचीकृत कम्पनीबाट समयमै सूचना प्रवाह गराउने विषयमा नियामकीय निगरानी प्रभावकारी हुनुपर्नेछ।

समग्रमा, नेप्से र सिडिएसजस्ता बजार पूर्वाधारदेखि ब्रोकर, मर्चेन्ट बैंकर, योजना व्यवस्थापक, डिपोजिटरी र सूचीकृत कम्पनीसम्मलाई समेटेर दिइएको सेबोनको एकमुष्ट निर्देशनलाई पूँजी बजार विकास मार्गचित्र र चालु आर्थिक वर्षको नीति तथा कार्यक्रम कार्यान्वयन गर्ने महत्वपूर्ण नियामकीय कदमका रूपमा लिन सकिन्छ।

यो पनि  

पुँजी बजारमा निरन्तर गिरावट, कारण खोज्दै प्रतिपक्ष

बेन्चमार्क इन्डेक्स: बजारको वास्तविक सूचक

दैनिक कारोबार ३० अर्ब, ५०० कम्पनी सूचीकृत गर्ने सेबोनको लक्ष्य