विश्वका प्रमुख केन्द्रीय बैंकका गभर्नर तथा नीति–निर्माताहरूको पोर्चुगलको सिन्ट्रामा सम्पन्न वार्षिक सम्मेलनमा यसपटक सबैभन्दा धेरै चर्चा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) को सम्भावित प्रभावबारे भयो। सहभागीहरूको निष्कर्ष थियो—एआईले विश्व अर्थतन्त्र, बैंकिङ प्रणाली र वित्तीय स्थिरतामा गहिरो परिवर्तन ल्याउन सक्छ, तर त्यससँगै नयाँ र अनुमान गर्नै नसकिने जोखिम पनि थपिन सक्छ।

युरोपेली केन्द्रीय बैंक (ECB) द्वारा आयोजित सम्मेलनमा एआईले वित्तीय बजार, श्रम बजार, बैंकिङ कर्जा, साइबर सुरक्षा तथा ऊर्जा मागसम्म प्रभाव पार्ने विषयमा व्यापक छलफल भएको थियो।

Apollo Global Management का प्रमुख अर्थशास्त्री टोरस्टेन स्लोकले एआई सफल भए पनि र अपेक्षा अनुसार सफल हुन नसके पनि दुवै अवस्थामा वित्तीय स्थिरतामाथि असर पर्ने बताए। उनले भने, "एआईले अपेक्षाभन्दा धेरै सफलता पाए पनि वित्तीय स्थिरता प्रभावित हुन्छ, अपेक्षाअनुसार सफल हुन नसके पनि वित्तीय स्थिरता प्रभावित हुन्छ।"

नयाँ फेड अध्यक्षको पहिलो सम्मेलनमा पनि एआई नै केन्द्रमा

अमेरिकी केन्द्रीय बैंक Federal Reserve का नयाँ अध्यक्ष केभिन वार्शको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन भए पनि मुख्य आकर्षण उनी होइन, एआई नै बन्यो। वार्शले एआईलाई आफ्नो जीवनकालकै सबैभन्दा ठूलो आर्थिक परिवर्तनको सुरुआतको रूपमा व्याख्या गरे।

उनले इन्टरनेटको उदाहरण दिँदै भने, इन्टरनेट सुरु हुँदा कसैले पनि Uber जस्ता नयाँ उद्योग र लाखौं रोजगारी सिर्जना हुने कल्पना गरेका थिएनन्। अहिले एआई पनि त्यही प्रारम्भिक चरणमा रहेको उनको भनाइ थियो।

एआईले वित्तीय बजारमा बबल सिर्जना गर्न सक्ने चेतावनी

विशेषज्ञहरूले एआईको प्रयोगले शेयर बजारमा अत्यधिक मूल्य वृद्धि (Asset Bubble) गराउन सक्ने र त्यसपछि तीव्र गिरावट आउन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।

University of Pennsylvania का प्राध्यापक इटे गोल्डस्टिनका अनुसार भविष्यमा एआई एल्गोरिदमहरूले आपसमा समन्वय गरेर कृत्रिम रूपमा शेयर मूल्य बढाउने वा घटाउने प्रयास गर्न सक्छन्, जसले वित्तीय स्थिरतामा गम्भीर असर पार्न सक्छ।

विशेषगरी एआई कम्पनीहरूको शेयरमा भएको तीव्र मूल्यवृद्धिलाई विज्ञहरूले विगतका Dot-com Bubble, Roaring Twenties तथा British Railway Mania जस्ता ऐतिहासिक बबलसँग तुलना गरेका छन्।

बैंकिङमा कर्जा वितरण थप स्मार्ट, तर नियमन जटिल

एआईका कारण बैंकहरूले अझ परिष्कृत कर्जा मूल्याङ्कन गर्न सक्ने र परम्परागत रूपमा सेवा नपाएका ग्राहकलाई पनि कर्जा दिन सक्ने सम्भावना रहेको छ।

तर International Monetary Fund (IMF) का वरिष्ठ अधिकारी टोबियास एड्रियनले एआईद्वारा स्वतः लिइने कर्जा निर्णयहरू 'ब्ल्याक बक्स' जस्तै हुने भएकाले नियामक संस्थाका लागि त्यसको निगरानी निकै कठिन हुने बताए।

उनका अनुसार एआईले किन कुनै निर्णय गर्‍यो भन्ने कुरा स्पष्ट नहुने (Lack of Explainability) समस्या भविष्यको सबैभन्दा ठूलो नियामकीय चुनौती बन्न सक्छ।

साइबर जोखिम बढ्ने चिन्ता

विशेषज्ञहरूले एआईसँगै साइबर आक्रमण पनि झन् जटिल र महँगो बन्ने बताएका छन्।

Bank of England की डेपुटी गभर्नर सारा ब्रिडेनले बैंक असफल हुँदा लागू हुने निक्षेप बीमा जस्तै, साइबर आक्रमणबाट प्रभावित संस्थालाई सहयोग गर्ने विशेष प्रणाली आवश्यक पर्न सक्ने धारणा राखिन्।

सबैभन्दा ठूलो जोखिम: रोजगारी र मन्दी

सम्मेलनमा सबैभन्दा गम्भीर चिन्ता एआईले अत्यधिक सफलता पाएपछि मानिसको रोजगारी विस्थापित हुने सम्भावनालाई मानिएको छ।

यदि ठूलो संख्यामा मानिसको जागिर गुम्यो भने आय घट्ने, उपभोग कम हुने र अन्ततः विश्व अर्थतन्त्र मन्दीतर्फ जान सक्ने चेतावनी दिइएको छ।

अर्कोतर्फ, एआईमा गरिएको विशाल लगानीले अपेक्षित प्रतिफल दिन नसके पनि ठूलो वित्तीय क्षति हुन सक्ने जोखिम औंल्याइएको छ।

Bank of Canada का गभर्नर टिफ म्याक्लेमले भने, "इन्टरनेटले अपेक्षाभन्दा ठूलो परिवर्तन ल्यायो, तर त्यसअघि डटकम बबल पनि आएको थियो। एआईमा पनि बजार वास्तविकताभन्दा धेरै अगाडि बढ्न सक्ने जोखिमलाई नकार्न सकिँदैन।"

सिन्ट्रा सम्मेलनको निष्कर्ष स्पष्ट थियो—एआई विश्व अर्थतन्त्रका लागि ठूलो अवसर हो, तर त्यसको गलत प्रयोग, अत्यधिक उत्साह, नियमनको अभाव तथा साइबर जोखिमले वित्तीय स्थिरतामा नयाँ चुनौती सिर्जना गर्न सक्छ। त्यसैले विश्वभरका केन्द्रीय बैंकहरूले एआईको प्रभावलाई नजिकबाट निगरानी गर्ने र आवश्यक नियामकीय तयारी गर्ने संकेत दिएका छन्।

REUTERS

By Balazs Koranyi and Francesco Canepa

यो पनि पढ्नुहोस

युरोपेली केन्द्रीय बैंकको AI जोखिम चेतावनी : साइबर सुरक्षामा थप लगानी बढाउन निर्देशन