European Central Bank (ECB) ले युरोपका बैंकहरूलाई कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) सम्बन्धी साइबर जोखिमलाई गम्भीर रूपमा लिन चेतावनी दिएको छ। ECB का अधिकारीहरूले नयाँ पुस्ताका AI मोडेलहरूले बैंकहरूको पुराना सूचना प्रणाली (legacy systems) मा रहेका कमजोरीहरू पत्ता लगाएर साइबर आक्रमणलाई अझ प्रभावकारी बनाउन सक्ने बताएका छन् । 

ECB का उपाध्यक्ष लुइस डे गुइन्डोसका अनुसार बैंकहरूले अब साइबर सुरक्षालाई सामान्य IT खर्चको रूपमा नभई दीर्घकालीन रणनीतिक लगानीका रूपमा हेर्नुपर्छ। उनले AI को विकाससँगै साइबर सुरक्षा जोखिम पनि तीव्र गतिमा बढिरहेको बताएका छन् । 

के हो मुख्य चिन्ता?

ECB को चिन्ता विशेषगरी त्यस्ता उन्नत AI मोडेलहरूबारे छ, जसले सफ्टवेयरमा रहेका हजारौं कमजोरीहरू (vulnerabilities) छिटो पहिचान गर्न सक्छन्। यदि यस्ता क्षमता साइबर अपराधीको हातमा पुग्यो भने बैंकका प्रणाली, भुक्तानी नेटवर्क र ग्राहक डाटा ठूलो जोखिममा पर्न सक्छन् । 

यसै विषयमा ECB ले ठूला बैंकहरूसँग विशेष बैठकसमेत गरेको थियो, जहाँ अमेरिकी बैंकहरूले AI आधारित साइबर जोखिम व्यवस्थापनका अनुभव साझा गरेका थिए । 

ECB ले बैंकहरूलाई के गर्न भन्यो?

• साइबर सुरक्षामा थप लगानी बढाउन
• पुराना IT प्रणालीहरू आधुनिकीकरण गर्न
• AI-सहायता प्राप्त साइबर आक्रमणको परीक्षण (stress testing) गर्न
• सुरक्षा कमजोरीहरू छिटो सच्याउन
• AI जोखिम व्यवस्थापनलाई बोर्डस्तरको प्राथमिकता बनाउन 

विश्वव्यापी चिन्ता बन्दै AI

ECB मात्र होइन, International Monetary Fund (IMF) ले पनि हालै AI ले विश्व वित्तीय प्रणालीमा ‘Systemic Risk’ सिर्जना गर्न सक्ने चेतावनी दिएको छ। IMF का अनुसार AI ले साइबर आक्रमणलाई छिटो, सस्तो र व्यापक बनाउन सक्छ, जसले बैंक, भुक्तानी प्रणाली र वित्तीय बजारमा असर पार्न सक्छ ।

नेपालका बैंकहरूका लागि सन्देश

नेपालका अधिकांश बैंकहरू पनि डिजिटल बैंकिङ, मोबाइल बैंकिङ र AI आधारित सेवा विस्तारतर्फ अग्रसर छन्। तर ECB को चेतावनीले एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ कि डिजिटल रूपान्तरणसँगै साइबर सुरक्षा लगानी पनि समान रूपमा बढाउनुपर्छ। नत्र प्रविधिको फाइदासँगै जोखिम पनि बढ्न सक्छ ।