दक्षिणपूर्वी एसियाको समुद्री अर्थतन्त्रलाई दिगो र उत्थानशील बनाउन एसियाली विकास बैंक (एडीबी) ले सन् २०३० सम्म ६ अर्ब अमेरिकी डलरसम्म परिचालन गर्ने नयाँ क्षेत्रीय पहल अघि सारेको छ। समुद्री स्रोतको संरक्षणसँगै माछापालन, तटीय पूर्वाधार, समुद्री प्रदूषण नियन्त्रण र त्यसमा निर्भर समुदायको जीविकोपार्जन सुरक्षित गर्ने लक्ष्यसहित एडीबीले यो पहल अघि बढाएको हो।

दक्षिणपूर्वी एसियामा लाखौँ मानिस प्रत्यक्ष रूपमा समुद्र र त्यससँग सम्बन्धित आर्थिक गतिविधिमा निर्भर छन्। माछापालन तथा जलचर उत्पादन यस क्षेत्रको खाद्य सुरक्षा, रोजगारी र स्थानीय आम्दानीको महत्वपूर्ण आधार हो। एडीबीका अनुसार यस क्षेत्रले विश्वको माछापालन तथा जलचर उत्पादनको करिब २० प्रतिशत हिस्सा ओगट्छ। त्यसैले समुद्री स्रोतमा आउने क्षति वातावरणीय समस्यामात्र नभई खाद्य सुरक्षा, रोजगारी र स्थानीय अर्थतन्त्रसँग प्रत्यक्ष जोडिएको विषय बनेको छ।

समुद्री प्रदूषण, अत्यधिक माछा मार्ने गतिविधि, प्राकृतिक स्रोतको क्षय तथा जलवायु परिवर्तनले दक्षिणपूर्वी एसियाको समुद्री अर्थतन्त्रमा जोखिम बढाइरहेका छन्। समुद्री सतह वृद्धि, तटीय बाढी, कटान र चरम मौसमका घटनाले तटीय समुदाय तथा पूर्वाधारमाथि थप दबाब सिर्जना गरिरहेका छन्। एडीबीका अनुसार तटीय बाढीबाट दक्षिणपूर्वी एसियामा वार्षिक करिब ११.५ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको क्षति हुने अनुमान छ।

नयाँ पहलअन्तर्गत एडीबीले दिगो माछापालन र जलचर उत्पादनलाई प्राथमिकता दिनेछ। माछाको स्रोत पुनर्स्थापना, स्रोतको दिगो व्यवस्थापन, साना माछा व्यवसायी तथा तटीय समुदायको आयआर्जन सुधार र समुद्री स्रोतमा आधारित मूल्य शृंखलालाई बलियो बनाउने क्षेत्रमा लगानी गरिनेछ। यसबाट समुद्रमा निर्भर समुदायको खाद्य सुरक्षा र जीविकोपार्जनलाई दीर्घकालीन रूपमा सुरक्षित गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।

तटीय पूर्वाधारलाई जलवायु परिवर्तन तथा प्राकृतिक विपद्का जोखिम सामना गर्न सक्षम बनाउनु पनि पहलको महत्वपूर्ण हिस्सा हुनेछ। तटीय बस्ती, बन्दरगाह तथा समुद्रसँग सम्बन्धित अन्य पूर्वाधारलाई थप सुरक्षित र उत्थानशील बनाउन लगानी गरिनेछ। यसले बाढी, समुद्री सतह वृद्धि तथा चरम मौसमका कारण हुने आर्थिक क्षति घटाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

समुद्री प्रदूषण नियन्त्रणका लागि पनि एडीबीले स्थलबाट समुद्रमा पुग्ने फोहोर घटाउने उपायलाई प्राथमिकता दिनेछ। फोहोर तथा प्लास्टिक व्यवस्थापन, पुनःप्रयोग र पुनर्चक्रण प्रणालीलाई बलियो बनाउँदै समुद्री वातावरणमा पुग्ने प्रदूषण कम गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। यसले समुद्री पारिस्थितिक प्रणाली संरक्षणसँगै स्थानीय तहमा दिगो फोहोर व्यवस्थापन र चक्रीय अर्थतन्त्रको विकासलाई समेत सहयोग गर्नेछ।

एडीबीले यस पहलमार्फत सार्वजनिक लगानीसँगै निजी क्षेत्रको पूँजी परिचालनमा समेत जोड दिएको छ। नवीन वित्तीय साधन प्रयोग गरी समुद्री संरक्षण, दिगो माछापालन, तटीय व्यवसाय तथा अन्य समुद्रमा आधारित आर्थिक गतिविधिमा निजी लगानी आकर्षित गर्ने प्रयास गरिनेछ। यसबाट समुद्री संरक्षणलाई वातावरणीय कार्यक्रममात्र नभई दीर्घकालीन आर्थिक लगानीको क्षेत्रका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य देखिन्छ।

समग्रमा, एडीबीको नयाँ पहलले समुद्री पारिस्थितिक प्रणाली संरक्षणलाई खाद्य सुरक्षा, रोजगारी, पूर्वाधार, जलवायु अनुकूलन र आर्थिक विकाससँग जोडेको छ। सन् २०३० सम्म ६ अर्ब डलरसम्म परिचालन गर्ने योजनाले दक्षिणपूर्वी एसियाको ‘ब्लु इकोनोमी’लाई थप दिगो बनाउने तथा समुद्रमा निर्भर समुदायको जीविकोपार्जनलाई सुरक्षित गर्ने उद्देश्य राखेको छ। नेपाल समुद्रसँग प्रत्यक्ष जोडिएको देश नभए पनि दिगो वित्त, जलवायु–उत्थानशील पूर्वाधार, प्राकृतिक स्रोत संरक्षण र वातावरणीय जोखिमलाई वित्तीय निर्णयसँग जोड्ने विषयमा यस क्षेत्रीय पहलबाट महत्वपूर्ण सिकाइ लिन सक्ने देखिन्छ।