वित्तीय ज्ञानमा युवाको आत्मविश्वास बढी, क्षमता कमजोर

वित्तीय ज्ञानबारे युवामा भ्रमै भ्रम

आइतबार, ६ मंसिर २०८३, बिहान ९:५४


काठमाडौं । आफूलाई वित्तीय विषयमा जानकार ठान्ने युवाहरूको वास्तविक वित्तीय ज्ञान भने कमजोर रहेको एक अध्ययनले देखाएको छ। अमेरिकामा गरिएको नयाँ अध्ययनअनुसार सर्वेक्षणमा सहभागी चारमध्ये करिब एक युवा आफ्नो वित्तीय ज्ञानको स्तर वास्तविकताभन्दा बढी मूल्यांकन गर्ने अर्थात् अतिआत्मविश्वासी रहेको पाइएको हो।

अमेरिकाको युनिभर्सिटी अफ जर्जियाका अनुसन्धानकर्ताले गरेको उक्त अध्ययन Journal of Consumer Affairs मा प्रकाशित भएको हो। सन् २०२१ को नेसनल फाइनान्सियल क्यापाबिलिटी स्टडीमा सहभागी १८ देखि ३४ वर्ष उमेर समूहका ७ हजारभन्दा बढी व्यक्तिको प्रतिक्रियालाई आधार बनाएर अध्ययन गरिएको थियो।

अध्ययनमा सहभागीलाई ब्याजदर, मुद्रास्फीति, घरजग्गा कर्जा तथा लगानीजस्ता व्यक्तिगत वित्तसँग सम्बन्धित विषयमा प्रश्न सोधिएको थियो। अनुसन्धानकर्ताले सहभागीको वास्तविक ज्ञान, आफ्नो ज्ञानप्रतिको आत्ममूल्यांकन र आफूलाई उत्तर थाहा नभएको अवस्थामा त्यसलाई स्वीकार गर्ने प्रवृत्तिलाई समेत विश्लेषण गरेका थिए।

अनुसन्धानकर्ताले सहभागीलाई चार समूहमा वर्गीकरण गरेका थिए। तीमध्ये उच्च वित्तीय ज्ञान भएका, आफ्नो ज्ञानबारे बढी आत्मविश्वासी, उत्तर दिन हिचकिचाउने र न्यून वित्तीय ज्ञान भएका समूह रहेका थिए। अध्ययनमा सहभागीमध्ये करिब २५ प्रतिशत आफ्नो वित्तीय ज्ञान वास्तविकताभन्दा बढी ठान्ने समूहमा परेका थिए।

अध्ययनको सबैभन्दा महत्वपूर्ण निष्कर्ष वास्तविक ज्ञान र आत्मविश्वासबीचको अन्तर हो। सातवटा वित्तीय प्रश्नमध्ये उच्च वित्तीय ज्ञान भएका सहभागीले औसत ५.१ प्रश्नको सही उत्तर दिएका थिए। तर आफूलाई जानकार ठान्ने अतिआत्मविश्वासी समूहले औसत २.५ प्रश्नको मात्रै सही उत्तर दिन सकेका थिए।

रोचक पक्ष के छ भने कम वास्तविक ज्ञान भएका यी सहभागीले आफ्नो वित्तीय ज्ञानको मूल्यांकन भने उच्च ज्ञान भएका व्यक्तिसरह गरेका थिए। यसले आफूलाई वित्तीय विषयमा जानकार ठान्नु र वास्तवमै वित्तीय ज्ञान हुनुबीच ठूलो अन्तर हुन सक्ने देखाएको छ।

अध्ययनका सहलेखक तथा युनिभर्सिटी अफ जर्जियाका वित्तीय योजना विशेषज्ञ ट्राभिस माउन्टेनका अनुसार आत्मविश्वासलाई मात्रै आधार बनाएर कुनै व्यक्तिको वित्तीय ज्ञान मापन गर्न सकिँदैन। वित्तीय निर्णय सही बनाउन सम्बन्धित विषयको वास्तविक बुझाइ र आफ्नो ज्ञानको सीमाबारे जानकारी हुनु आवश्यक छ।

अध्ययनले वित्तीय साक्षरता अभिवृद्धि गर्ने कार्यक्रमले ब्याजदर, कर्जा, बचत र लगानीका अवधारणा सिकाउने मात्रै नभई आफूलाई के थाहा छ र के थाहा छैन भन्ने पहिचान गर्न पनि सहयोग गर्नुपर्ने सुझाव दिएको छ। व्यवहारिक उदाहरण, अभ्यास र सही प्रतिक्रियामार्फत मानिसलाई आफ्नो ज्ञानमा रहेका कमजोरी पहिचान गर्न सहयोग पुग्ने अनुसन्धानकर्ताको भनाइ छ।

विशेषगरी दुईवटा कर्जा प्रस्तावमध्ये कुन सस्तो छ भनेर छनोट गर्दा ब्याजदर बुझ्नु मात्रै पर्याप्त हुँदैन। कुल कर्जा लागत, भुक्तानी अवधि र अन्य शुल्कसमेत गणना गर्न सक्नुपर्छ। त्यसैगरी लगानी गर्दा प्रतिफलको सम्भावना मात्रै नभई जोखिम र सम्भावित नोक्सानीबारे पनि जानकारी हुन आवश्यक हुन्छ।

नेपालको सन्दर्भमा पनि यो अध्ययन महत्वपूर्ण छ। बैंक तथा वित्तीय संस्थाका सेवा, डिजिटल बैंकिङ, मोबाइल वालेट, अनलाइन कारोबार, कर्जा तथा पुँजीबजारमा सर्वसाधारणको पहुँच विस्तार भइरहेको अवस्थामा वित्तीय ज्ञानको आवश्यकता झन् बढेको छ। विशेषगरी सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल माध्यमबाट प्राप्त हुने अपुष्ट वित्तीय सूचना तथा लगानीसम्बन्धी सुझावका आधारमा निर्णय गर्दा जोखिम बढ्न सक्छ।

त्यसैले वित्तीय साक्षरता भनेको बैंक खाता सञ्चालन गर्न, मोबाइल बैंकिङ चलाउन वा ब्याजदरबारे सामान्य जानकारी राख्नुमात्र होइन। आम्दानीअनुसार खर्च व्यवस्थापन गर्ने, बचत गर्ने, कर्जाको वास्तविक लागत बुझ्ने, लगानीको जोखिम मूल्यांकन गर्ने र आवश्यक पर्दा विज्ञसँग परामर्श लिने क्षमता पनि वित्तीय साक्षरताका महत्वपूर्ण पक्ष हुन्।

वित्तीय निर्णयमा आत्मविश्वास आवश्यक भए पनि त्यो सही सूचना, पर्याप्त ज्ञान र जोखिमको बुझाइमा आधारित हुनुपर्छ। आफूलाई सबै कुरा थाहा छ भन्ने सोचभन्दा आफूलाई के थाहा छैन भन्ने पहिचान गर्न सक्नु नै जिम्मेवार वित्तीय निर्णयको आधार बन्न सक्छ।

प्रतिक्रिया 0