सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभाग (Department of Money Laundering Investigation) ले हालै नेपालका १४ वटा जीवन बिमा कम्पनीका सीईओहरूलाई बयानमा बोलाएको छ। अनुसन्धानको केन्द्रमा पुनर्बिमा कारोबारमा भएको भनिएको एलियन्ट ब्रोकर प्रकरण रहेको छ।

अनुसन्धान अनुसार, जीवन बिमा कम्पनीहरूले सामान्यतः पुनर्बिमा सम्झौता प्रत्यक्ष रूपमा पुनर्बिमा कम्पनीसँग गर्ने गर्छन् र बीचमा ब्रोकर प्रयोग हुँदैन। तर प्रारम्भिक अनुसन्धानमा हिमालयन रिइन्स्योरेन्ससँग सम्बन्धित कारोबारमा “एलियन्ट” नामक ब्रोकर प्रयोग गरिएको देखिएको आशंका गरिएको छ।

स्रोत अनुसार, उक्त ब्रोकरमार्फत व्यवसाय आएको देखाएर ठूलो रकम कमिसनका रूपमा ब्रोकर खातामा पठाइएको दाबी छ। यही कमिसन प्रवाह अवैध रूपमा भएको हो कि होइन भन्ने विषयमा सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान केन्द्रित छ।

सीईओहरूलाई बोलाउनुको मुख्य कारण भने:

• कम्पनीहरूले ब्रोकरसँग कुनै सम्झौता गरेको हो कि होइन भन्ने पुष्टि
• एलियन्ट ब्रोकरसँग प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष सम्बन्ध छ कि छैन बुझ्ने
• कमिसन रकमको वास्तविक लाभार्थी (beneficial owner) को हो भन्ने पत्ता लगाउने
• कम्पनीको नीतिभन्दा बाहिर गएर कारोबार भएको हो कि होइन जाँच गर्ने

अनुसन्धानको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भने कमिसन रकमको केही हिस्सा कम्पनीका उच्च पदस्थ अधिकारी (सीईओ स्तर) सम्म पुगेको हुन सक्ने आशंका हो। यही कारणले विभागले केवल कम्पनी कागजातमा सीमित नभई व्यक्तिगत बयान समेत लिएको बताइएको छ।

सीईओहरूले भने सबै आरोप अस्वीकार गर्दै आफूहरूको कम्पनी नीति अनुसार पुनर्बिमा गर्दा कुनै ब्रोकर प्रयोग नगरिएको र एलियन्टसँग कुनै सम्झौता नभएको बयान दिएका छन्। उनीहरूका अनुसार यदि कुनै ब्रोकर प्रयोग भएको छ भने त्यो पुनर्बिमा कम्पनी पक्षबाट एकतर्फी रूपमा देखाइएको हुन सक्छ।

हाल अनुसन्धान जारी छ र सम्पत्ति शुद्धीकरण विभागले ब्रोकरमार्फत भएको भनिएको कमिसन प्रवाह, बैंक ट्रान्सफर र लाभार्थी संरचना विस्तृत रूपमा अध्ययन गरिरहेको छ।

अनुसन्धान अनुसार हिमालयन रिइन्स्योरेन्समार्फत एलियन्ट नामक ब्रोकरलाई विभिन्न पुनर्बिमा कारोबारको आधारमा अत्यधिक कमिसन भुक्तानी भएको देखिन्छ। कम्पनीको वार्षिक प्रतिवेदनमा ब्रोकरेज खर्च २०७७/७८ मा नगण्य रहेकोमा पछिल्ला वर्षहरूमा अचानक करोडौं रुपैयाँसम्म बढेको तथ्य भेटिएको छ। जीवन बिमातर्फ मात्रै पछिल्ला दुई वर्षमा करिब २९ करोड रुपैयाँभन्दा बढी ब्रोकरेज कमिसन खर्च भएको देखिन्छ, जसलाई अनुसन्धानले शंकास्पद मानेको छ।

यो प्रकरण विवादित व्यवसायी दीपक भट्ट समूहसँग जोडिएको आशंका पनि गरिएको छ, जसले ब्रोकरमार्फत वित्तीय लेनदेन र शेयर कारोबारमा अनियमितता गरेको हुनसक्ने अनुसन्धानको दाबी छ। यसमा इन्साइडर ट्रेडिङ, बजार चलखेल र बिमा ऐन विपरीतका गतिविधिहरूको समेत अनुसन्धान भइरहेको छ।

समग्रमा, पुनर्बिमा कमिसन, ब्रोकर प्रयोग र ठूलो रकमको वित्तीय प्रवाहलाई लिएर बिमा क्षेत्रमै गम्भीर अनियमितताको शंका बढ्दै गएको छ, जसमा नियामक निकायहरूको भूमिकामाथि पनि प्रश्न उठ्न थालेको छ।