काठमाडौं । बेलायतको कठिन बन्दै गएको रोजगारी बजारमा ‘समर जब’ र करिअर निर्माण गर्ने ‘इन्टर्नसिप’ बीचको सीमा क्रमशः मेटिँदै गएको छ। रोजगारी पाउन बढ्दो प्रतिस्पर्धाबीच क्याफेमा कफी पस्किने, रेस्टुरेन्टमा सेवा दिने वा रिटेल क्षेत्रमा काम गर्ने जस्ता मौसमी रोजगारीसमेत विद्यार्थीले पाउन कठिन हुन थालेका छन्।

Bloomberg को एक रिपोर्टले बेलायतमा विद्यार्थीले सामना गरिरहेको बदलिँदो श्रम बजारलाई उजागर गरेको छ। प्रवेश तहका रोजगारीमै पूर्वअनुभव मागिन थालेपछि सामान्य ‘समर जब’ पनि सीप, अनुभव र सीभी निर्माण गर्ने माध्यम बन्दै गएको छ।

इन्टर्नसिपका अवसर सीमित हुँदै जाँदा प्रतिस्पर्धा भने तीव्र भएको छ। उपलब्ध तथ्यांकअनुसार सन् २०२२ मा एउटा इन्टर्नसिपका लागि पर्ने आवेदनको मध्य संख्या करिब ८ रहेकामा सन् २०२५ सम्म आइपुग्दा करिब २७ पुगेको छ। यसले विद्यार्थी र नयाँ स्नातकका लागि रोजगारी बजारमा प्रवेश गर्न बढ्दो चुनौती देखाउँछ।

अध्ययनसँगै पार्टटाइम वा समर जबमार्फत आम्दानी र अनुभव दुवै हासिल गर्ने विद्यार्थीले पनि अब कामको पदनामभन्दा त्यसबाट प्राप्त सीप, जिम्मेवारी र व्यावहारिक अनुभवलाई आफ्नो करिअर निर्माणमा उपयोग गर्नुपर्ने अवस्था देखिन्छ।

क्याफे, रेस्टुरेन्ट वा रिटेलमा गरिएको कामलाई पनि यदि ग्राहक व्यवस्थापन, टोलीमा काम गर्ने, समस्या समाधान, बिक्री, तथ्यांक व्यवस्थापन वा अन्य व्यावसायिक सीपसँग जोडेर प्रस्तुत गर्न सकियो भने त्यस्तो अनुभव भविष्यको रोजगारीमा उपयोगी बन्न सक्छ।

इन्टर्नसिपको स्वरूप बदलिँदै

कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को बढ्दो प्रयोगले इन्टर्नसिपको प्रकृतिमा पनि परिवर्तन ल्याइरहेको छ। पहिले इन्टर्नहरूले गर्ने नियमित तथा दोहोरिने कामहरू एआईले सम्हाल्न थालेपछि केही कम्पनीले इन्टर्नलाई परियोजना, ग्राहकसँगको संवाद, तथ्यांक विश्लेषण र समस्या समाधानजस्ता उच्चस्तरीय जिम्मेवारी दिन थालेका छन्।

यसले इन्टर्नसिपलाई सामान्य प्रशिक्षणभन्दा वास्तविक प्रारम्भिक रोजगारीजस्तो बनाउँदै लगेको छ। त्यसैले विद्यार्थीका लागि कुनै कामलाई ‘इन्टर्नसिप’ वा ‘समर जब’ भनेर के नाम दिइएको छ भन्नेभन्दा त्यसबाट कस्तो सीप, अनुभव र उपलब्धि हासिल भयो भन्ने कुरा महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ।

बिनातलब इन्टर्नसिपप्रति चिन्ता

प्रवेश तहको रोजगारी बजार कमजोर हुँदा बिनातलब इन्टर्नसिप स्वीकार गर्ने विद्यार्थीको संख्या पनि बढिरहेको रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ। करिअर सुरु गर्न आवश्यक अनुभव प्राप्त गर्ने दबाबका कारण विद्यार्थीले आर्थिक प्रतिफल नभएका अवसरसमेत स्वीकार गर्नुपर्ने अवस्था देखिएको छ।

यस्तो प्रवृत्तिले आर्थिक असमानता पनि बढाउन सक्ने चिन्ता छ। महँगा सहरमा बिनातलब काम गर्न परिवारको आर्थिक सहयोग आवश्यक पर्ने भएकाले आर्थिक रूपमा बलिया परिवारका विद्यार्थीले तुलनात्मक रूपमा बढी अवसर पाएका छन जुन भोलिको जागिरको लागि सहयोगि बन्न सक्छ ।

नेपाली विद्यार्थीलाई पनि बढ्दो दबाब

बेलायतमा धेरै नेपाली विद्यार्थीका लागि पढाइसँगै पार्टटाइम काम गर्नु अतिरिक्त आम्दानी मात्र नभई आवास, दैनिक खर्च र अध्ययनसम्बन्धी लागत व्यवस्थापन गर्ने महत्वपूर्ण आधार बनेको छ। तर रोजगारी बजारमा प्रतिस्पर्धा बढ्दै जाँदा पर्याप्त काम पाउन कठिन हुँदा उनीहरूको आर्थिक दबाब बढ्न थालेको छ।

बेलायतमै गरिएको अर्को अध्ययनले पनि विद्यार्थीको आर्थिक कठिनाइ व्यापक रहेको देखाउँछ करिब दुईतिहाइ विद्यार्थीले टर्म सकिनुअघि नै पैसा सकिने बताएका छन् र लगभग दुईतिहाइ पूर्णकालिन विद्यार्थीले खर्च धान्न टर्म टाईम मा काम गर्ने गरेको रिपोर्ट छ। 

नेपाली विद्यार्थीका लागि चुनौती अझ गम्भीर हुन सक्छ, किनकि विदेश अध्ययनमा उच्च ट्युसन शुल्क, भाडा, खाना, यातायात र अन्य दैनिक खर्च एकैपटक व्यवस्थापन गर्नुपर्ने हुन्छ। नेपालबाट ठूलो आर्थिक लगानी गरेर पुगेका विद्यार्थीले पढाइसँगै काम गरेर केही खर्च धान्ने अपेक्षा गरे पनि पर्याप्त काम नपाउँदा आम्दानी र खर्चबीचको अन्तर बढ्न सक्छ।

यसको असर पढाइमा समेत पर्न सक्छ। कामको खोजीमा बढी समय दिनुपर्ने, उपलब्ध कामका लागि उच्च प्रतिस्पर्धा हुने र आर्थिक तनाव बढ्ने अवस्थाले विद्यार्थीको अध्ययन तथा मानसिक सहजतामा असर पार्न सक्छ। ट्युसन शुल्क समयमै व्यवस्थापन गर्न नसक्ने अवस्था सिर्जना हुँदा पढाइ निरन्तरता नै जोखिममा पर्न सक्ने अवस्था पनि रहन्छ।

त्यसैले बेलायत जाने नेपाली विद्यार्थीका लागि अहिलेको मुख्य चुनौती केवल विश्वविद्यालयमा भर्ना हुनु होइन, पढाइ पूरा हुने अवधिसम्मको आर्थिक योजना बनाउनु र रोजगारीको वास्तविक अवस्थालाई बुझेर अघि बढ्नु पनि हो। विदेश अध्ययनलाई पार्टटाइम कामबाटै सम्पूर्ण खर्च धान्ने योजनामा मात्र निर्भर गर्नु जोखिमपूर्ण हुनसक्ने देखिन्छ।